کد مطلب: 6138
تاریخ درج مطلب: پنج شنبه ۱۷ مرداد ۱۳۹۸
چهره های ماندگار افغانستان
علماء، شهدا و چهره های مجاهد و خدمتگزار

کتاب مذکور، در 544 صفحه، در قطع وزیری به قلم - عالم مجاهد، چهرۀ متعادل، پیشکسوت جهاد، سیاست و فرهنگ، حجت الاسلام و المسلمین- شیخ غلام­علی رضایی سَرِپُلی در دو بخش منتشر شده ­است.

این اثر، در حوزۀ رجال شیعه افغانستان، تاریخ ­پژوهی معاصر در استان تاریخی سرپل -واقع در شمال افغانستان-که مضجع شریف حضرت یحیی بن زید شهید در آن واقع است، حائز اهمیّت بوده و دارای چندین ویژگی قابل اعتناست:

-         بیوگرافی بسیاری از علما، چهره­ های انقلابی و جهادیونِ با کمونیستها و شهدا، برای نخستین بار در این کتاب مطرح شده ­اند.

-         مؤلّف با آن روحیۀ فرهنگی و متعادل خویش، یادنامۀ برخی رجال از احزاب و جریانات گوناگون که بعضا در سالهای جهاد، مخالف سیاسی او بوده ­اند را در این اثر، با رعایت انصاف تدوین نموده­ است.

-         برخی چهره ­های سیاسی، نظامی و جهادی، همراه با نقاط ضعف و قوتشان مطرح شده ­اند که این نیز از امتیازات کتاب حاضر بوده و از یکسویۀ نگری پرهیز شده و راه را برای پژوهشگران بعدی باز می­گذارد؛ ر. ک: ص 50 الی 61. و نیز ص 497 تا 509.

-         برخی چهره­های خدمتگذاری که در خدمت دین، علما و مردم بوده ­اند و مظلومانه ترور و به شهادت رسیده­ اند و حتی بعد از مرکشان نیز در ترور شخصیتی به سر می­برند، در این اثر از وجهه و خدمات آنان غربت­ زدایی و دفاع شده­ است؛ ر.ک: ص170 الی 173.

پدیدآورنده، پس از درج مقدمه، تیتری با عنوان «اعتذار» آورده و در آن از اینکه نتوانسته علما و شهدای بیشتری که مدیون آنهاست، در کتابش بیاورد، از خانواده ­های آنان عذرخواهی نموده است. صفحه­ای را به تشکر و تقدیر اختصاص داده و در آن از برخی دوستان جهادی ­اش که همواره در راه جهاد و فرهنگ او را یاری رسانده ­اند و نیز بانی چاپ کتاب -حاجی خدا داد رضایی مبارکه- سپاسگذاری نموده ­است.

مؤلف، صفحه­ی علاحیده ­ای برای «اهدا» در نظر گرفته و اثرش را به پیشگاه ارواح طیبۀ انبیاء و حضرات معصومین (علیهم ­السلام) و شهداء و علمای ذوی ­الحقوق، والدینش و برخی دیگر اهدا نموده ­است.

مقدمۀ کتاب در بیست و هفت صفحه قلمی شده ­است. مقدمه، این مفاهیم را در بر دارد: جایگاه علم و علما در آیات و روایات، سخنی در مورد شهادت و شهدا، ارزش شهادت و جایگاه شهداء در قرآن و روایات، برخی خاطرات مؤلّف از سالهای جهاد و مبارزه در سالهای اوّل انقلاب و فهرست و شرح مختصر فعالیتهای سیاسی و فرهنگی ­اش؛ تیتوارۀ آن مطالب در پشت جلد به ضمیمۀ عکس مؤلف و سی تن از علما و شهدا- و تصویر دو اثر مؤلف: برادری که حاوی سرمقاله های هفته­ نامۀ برادری که با رویکرد اخوت و برادری و تقریبی، فرهنگی- ترویجی و سیاسی، سالها در کلان­شهر مزار شریف که متشکل از شیعیان و سنی­ هاست، نشر می ­یافت و نیز تصویر کتاب حاضر-آمده­ است.

بر روی جلد، طرح نقشۀ افغانستان و نقشۀ استان تاریخی سرپل به صورت برجسته، با پنج فرمانداری آن – بلخاب، سانچارک، گوسفندی، صیاد، کوهستانات- آمده ­است. همچنین تصاویر بیست و سه تن از چهره ­هایی که در این کتاب از آنان ذکری رفته است، بر روی جلد، به چشم می­ آید.

مؤلّف محترم دربارۀعلّت و گزینش چهره ­هایی از علما و شهدا که کتابش روی سخن با آنان دارد، آورده است: «در این کتاب بیشتر به شهدا و علمایی پرداخته  شده­ است که بخشی از زندگی من با آنها سپری شده ­است و یا به دست روسها و کمونیست­ها و یا مظلومانه کشته شده­ اند. شهدا و علمای بزرگوار بالای من[1] حقوق فراوانی دارند که از جمله آن حقوق، زنده نگه­داشتن یاد آنها و زنده نگه­داشتن خاطرات آنها و پیمون راه آنها و دنبال نمودن اهداف مقدس آنها می­باشد.»

الف) در بخش اول، بیوگرافی برخی علما و شهدا و چهره­های مجاهد و خدمتگزار استان سرپل افغانستان تحریر شده­است و شامل نود و پنج بیوگرافی است. این مقدار، از صفحۀ چهل و پنج کتاب شروع و تا صفحۀ سیصد و هفتاد و پنج کتاب را در بر دارد.

برخی مشاهیر موجود در این بخش، عبارتند  از علما و آیات راحل: فقیه و فیلسوف سید ابوالقاسم بلخی (1288- 1358، مدفون در صحن آزادی امام رضا «علیه السلام»)، عالم و عارف بالله آقای حاجی دَهنه بلخابی (1271-1344 ش)، عالم مجاهد سید حیدر نجفی شمشیری(1315-1265 ش)، عالم مدرّس حاج سید حسین عالم بلخابی، علامۀ شهید سید اسماعیل بلخی (1299-1347 ش)، عالم مدرّس شیخ غلام حسن پدر دار، عالم ربّانی سید حیدر خاساری(1263-1326 ش)، عالم شهید شیخ علی احمد راجی(1312-1358ش) و...

ب) بخش دوم، برخی از علماء و شهدا و چهره­های مجاهد و خدمتکذار سایر نواحی افغانستان را رویکرد دارد. این بخش، از صفحۀ سیصد و هفتاد و پنج آغاز و تا صفحۀ پانصد و چهل – سی و چهار زیست­نامه- را به خود اختصاص داده­است.

برخی مشاهیر این بخش عبارتند: مصلح بزرگ اسلامی سید جمال­الدین افغانی(1316-1256 ق)، فقیه و مرجع­ عالی­قدر شهید آیت­ الله سیدمحمد سرور واعظ بهسودی(1290-1358 ش)، آیت الله شهید شیخ محمد امین افشار کابلی(1288-1357 ش)، آیت الله شهید شیخ سلطان محمد ترکستانی(1291- 1357 ش)، آیت الله شهید سید نادر بحرالعلوم(1310-1357 ش)، آیت الله شهید سید علی احمد عالم (1310-1357 ش)، دبیرکل حزب وحدت افغانستان شهید شیخ عبدالعلی مزاری (1329- 1373) و...

خاطرات مؤلّف از استاد شهید عبدالعلی مزاری -که در سالهای اخیر به چهره­ای مشهور، ملی و تاریخی در تاریخ معاصر افغانستان مبّدل شده و برای نخستین بار در کتاب حاضر آمده- خواندنی است؛ هرچند که این خاطرات موجز و گذرا قلمی شده، اما قلم روان و شفاف نویسنده، حدیث مفصّل از آن مجمل را به مخاطب روشنی می­دهد: «... او برای خود از امکانات دنیا، چیزی ذخیره نکرد، با وجودی که امکانات زیادی در اختیارش بود. مانند مردم معمولی و فقیر، از مأکولات و مشروبات استفاده می­کرد... در سال 1354 در شهر مقدس قم... در اول خیابان چهارمردان قم همدیگر را دیدیم... نزدیک به یک سال جلسه داشتیم تا گروههای شیعه را به وحدت برسانیم. اما با مخالفت یک جناح پاسداران جهاد اسلامی استاد [شیخ محمد] اکبری... در بهار سال 1368 بود که شهید مزاری با یک گروپ مسلح از طرف تلشقان به طرف ترخوج (مرکز ولسوالی بلخاب) می­رفت... من به افراد نظامی دستور دادم که آماده پذیرایی و استقبال از استاد باشند... و شهید مزاری را داخل پایگاه بردیم. آن وقت جبهۀ متحد همه آب جوش استفاده می­کردند... شهید مزاری رو به من کرده گفت: «او بچه! این کار تظاهر است یا واقعاً آب جوش می­خورید؟ من به ایشان گفتم داکتر فروی[2] ما می­گوید که چای ضرر دارد و آب جوش مفید است... شهید مزاری در پایگاه دَهنه ترخوج، در منزل فاضلی­ها اقامت نموده بود... برایم پیغام داد که به بامیان بروم. بی درنگ رهسپار بامیان شدم... جلسات دایر شد و بحث­های مفصل انجام گرفت و روی عنوان تشکّل بحث شد و عنوان حزب وحدت اسلامی افغانستان مورد تصویب اجلاس قرار گرفت... استاد چنان برافروخته شد که اعضای حزب اسلامی را دزدان سرگردنه گفت... حزب عملاً به دو جناح تقسیم شده بود، جناح اکبری و جناح مزاری... و گفتم که فصیحی را کشته ­اند... شهید مزاری دستور داد و مردم پراکنده شدند... این حرفها به معنای این نست که او اشتباه نداشت و از نگاه سیاسی قابل نقد و انتقاد نبود...». جادارد مؤلّف محترم که در جریان بسیاری از جریانات و جزئیّات تاریخ احزاب و رجال سیاسی شیعه آن سامان بوده، دست به ثبت خاطرات تاریخی­ اش بزند.

این  اثر دارای نقیصه ­هایی است که جا دارد در چاپهای بعدی رفع گردد:

-         انتشار کتاب بدون ویراستار، نمونه خوان، مقابله­گر انجام شده­است.

-         اغلاط املایی، محتوایی و جا افتادگی قابل توجّهی در سراسر کتاب مشهود است.

-         بسیاری از سالشمارها، سال­یاد­ها با بیوگرافی مورد نظر همخوانی ندارد؛ این مهم نشان از شتاب در نشر اثر و عدم بازبینی مجدد دارد.

-         بسیاری از چهره­ها بدون زندگی نامه­، سال تولد و سال درگذشت و نمایۀ زیست­نامه­اش آمده و فقط به درج عکسی از وی و چند سطر خاطره و تحلیل و عناوین کلی  از سوی مؤلّف بسنده شده است. درحالی که دسترسی به بیوگرافی و لااقل سال حیات و ممات این افراد به سهولت ممکن بود.

-         واژگان مکرر، حشو، وجود زبان گفتار به جای زبان نوشتار در بخش­هایی از کتاب، از دیگر آسیب­های این اثر مکتوب است.

-         در برخی جاها، شمارۀ پاورقی و متنِ پانوشت همخوانی ندارد و جابجا درج شده است! ر.ک: ص 195، پاورقی اول می­بایست در سطر ششم، و پاورقی دوم در سطر دوازده قرار می­گرفت که اشتباهاً در سطر ماقبل آخر گنجانده شده ­است. در همان بیوگرافی، بسیاری از ابیات، به صورت شعر تعریف نشده و یا با خط ممیّز تفکیک نشده و شبیه نثر آمده است! این مهم، بی دقتی تایپیست و امور فنی را می­رساند.

-         یک بیوگرافی که حدود بیست صفحه را در بردارد،  در چهار- پنج قسمتِ تفکیک شده آمده و برای شروعِ بخش بعد، شبیه سریال تلویزیونی، تیتر قسمت جدید، هر بار تکرار شده که این شیوه اصلا مرسوم نبوده و نیست! بلکه بیوگرافی باید به هم پیوسته باشد و فقط تیترها و عناوین است که این به هم پیوستگی را از هم جدا و جذاب می­کند. ر.ک: ص 138 تا ص 156؛ در تنها پاورقی بیوگرافی ص 265، آمده است: «زندگی­نامه.... با همکاری... و کمک از کتاب ستارگان حرم تهیه و تدوین شده­است. از همۀ این عزیزان تشکر می­گردد!» لازم بود شناسنامۀ کتاب مذکور- ناشر، سال نشر، نوبت نشر- و نام مؤلّف آورده شود که چنین نشده و کلی و مبهم عبور شده­است؟!

-         در مقدمه، از کتاب میزان و الحکمه سی بار، به عنوان استناد در پاورقی یادشده­ و در چهار صفحۀ متوالی، به صورت تکرار نام آن کتاب درج گردیده­است. در حالی که شیوه آن است که نام کتاب اگر در پانوشت، بدون فاصله تکرار شود، می­بایست، به منظور جلوگیری از تکرار نام کتاب، از واژۀ «همان» استفاده شود امّا شمارۀ جلد و صفحه اگر متفاوت بود، آورده شود.

-         تصاویر انتهای کتاب، بدون تاریخ و معرفی اشخاص ثبت گردیده­است.

-         عدم درج منابع و کتاب­شناسی در انتهای کتاب، نبود نمایه، اسامی جای­ها، کسان، نبود لغت­نامه برای واژگان دری و بومی و... که جایش در این اثر ارزشمند خالی است.

در غرب بیش از نیم قرن است که پدیدۀ ویرایش و پیرایش کتاب و آثار، تبدیل به فرهنگ عمومی صاحبان رسانۀ مکتوب شده ­است. در ایران و برخی جوامع نیز بیش از سه دهه است که پژوهشگران، مؤلفین دانشگاهی و... تن به ویراسته شدن آثارشان داده ­اند و در این خصوص تسلیم­ اند. در حوزۀ علمیۀ قم نیز بزرگان علم، فقه و اجتهاد و کتابشناسان و صاحبان آثار ماندگار مانند مرجع عالی­قدر حضرت آیت ­الله جوادی آملی (حفظه ­الله تعالی) پژوهشگر و نویسندۀ فاضل و فرهیختیه آیت ­الله استاد شیخ رضا مختاری و... آثار گرانسنگشان -اعم و نشرات و کتب-از فیلتر قلمِ ویراستار همواره گذر نموده ­است. معمولاً نام ویراستار در شناسنامۀ کتاب فهرست می­شود. بزرگان و وزنه­ های علمی و محققین پژوهنده، در فرایند کاشت، داشت و برداشت یک اثر مکتوب، یکی از رموز ماندگار آثارشان را ویراسته شدن آن می­انگارند. امید که این فرهنگ و درایتِ تن دهی به اصل و فرایند ویرایش و نمونه­ خوانی و دیگر امور فنی قبل از چاپ، در میان همۀ صاحبان قلم و اندیشه و ادب، رسوخ نماید و تبدیل به یک فرهنگ شود.

در دودهه اخیر، پس از نشر دو کتاب قابل توجه در گسترۀ رجال و تراجم شیعه افغانستان در ایران- مشاهیر شیعه در افغانستان به قلم آقای ناصری داوودی، از سوی انتشارات جامعة المصطفی، در سه جلد و تاریخ علمای بلخ، از سوی بنیاد پژوهش­های استان قدس رضوی، به قلم شیخ مهدی رحمانی ولوی بلخابی در سه جلد- کتاب حاضر، در نوع خود کم­نظیر است.

با تورّق این اثر ارزشمند که در حوزۀ رجال شیعۀ معاصر افغانسان – چه در استان تاریخی سرپل و دیگر جغرافیای شیعه ­نشین- در نوع خود بدیع است؛ و چنان که ذکرش رفت، می­توان گفت از بسیاری از مردان حوزوی علم و عمل و یا چهره­ های جهادی و دفاعی از کیان شیعه و برخی مفاخر نامور برای اولین بار در این اثر، ذکری رفته است. این کتاب، فتح باب و سر رشته­ای است برای آغاز این ژرفناکی که می­بایست تداوم یابد؛ و انتظار می­رود مؤلّف گرامی جناب شیخ غلامعلی رضایی سرپلی که از پیشگامان جهاد و تأسیس احزاب، تشکل­های سیاسی، فرهنگی، قرآنی و مطبوعاتی به شمار می­رود و اکثر جریانات سیاسی، فرهنگی و تاریخ­سازان معاصر او را به عنوان عالمی مردمی، متعادل، خوش ­طینت و منصف می­شناسند، با نگارش خاطرات از معاصرین و شناخت دارانش، نقش مهمّی در تدوین تاریخ تحلیلی معاصر جامعه ­اش ایفا نماید و با این رسالت فرهنگی – در حد خود- به شفّافیّت تاریخ تشیّع افغانستان در فرایند انقلاب اسلامی آن کشور، یاری رساند.

 

 

سیدمحمدحیدرفاضلی

 

 

نویسنده: غلام­علی رضایی سرپُلی/ ناشر: انتشارات عصر جوان- قم

نوبت چاپ: اول، 1398 ش. / تیراژ 1000 نسخه/ قیمت: 60000 تومان

 

 



[1] . بر سَرِ من.

[2] . احتمالاً فدوی درست باشد.


...
ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
ماجرای اعتراض آیت الله العظمی سیستانی به بعضی از منبری ها
رویکردی نو در آموزش اخلاق |سید ابوالحسن مطلبی
شمال شرق افریقا | سید محمد شرف الدین
چهره های ماندگار افغانستان
تاريخچه‌ى اخوان‌المسلمين در مصر | سید محمد شرف الدین
خاطراتی زنده از زندگی علما/ جزهای خوانده شده قرآن، تقویم ماه آیت‌الله حسن‌زاده آملی بود
آية الله سيد محمد محقق داماد قدس‏ سره (م 1388)
تقى زاده و سلسله روحانيت
توصيه آخوند به امير افخم
مشروطه و منش كريمانه ميرزا
اشعار عربى عجمها
اسم اعظم
توحيد آخوند
ثمره‏ آگاهى از فقه اهل ‏سنت
صله امام رضا عليه‏ السلام
شیخ الشریعه | شیخ عبدالحسین حلی / ترجمه عبدالحسین طالعی
شرح حال خودنوشت سید ابوالقاسم دهکردی اصفهانی| دکتر عبدالحسین طالعی
عنايت حضرت معصومه عليه‏السلام
احفاد خاتون ‏آبادی
ماجراى حمله وهابى‏ ها به كربلا
دورنمای درونمایۀ صحیفۀ سجادیه
رونمایی از کتاب زندگی‌نامه آیت‌الله العظمی بروجردی(ره)
🔰 انتشار کتاب احوال، افکار ، آثار علامه شیخ محمّد حسین کاشف الغطاء (م1373)
ضرورت گریزناپذیر اجازه ،شیخ آقابزرگ تهرانی |ترجمه عبدالحسین طالعی
برگى از زندگى سيد جمال الدين اسدآبادى نوشته: علامه شيخ على كاشف الغطاء (م 1306) تصحيح: رضا مختارى
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top