کد مطلب: 6095
تاریخ درج مطلب: یکشنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۷
امام موسی صدر در ساحت علم و سیاست
بیانات حجت الاسلام والمسلمین رضا مختاری مدیر مؤسسه کتابشناسی شیعه

حجت الاسلام والمسلمین مختاری: امام موسی صدر در هر طبقه‌ای جزء فضلای تراز اول بود

در دوره طلبگی، از طلبه‌های فاضل و جزء فضلا و مدرسین تراز اول شدند و هم بحث‌های ایشان نیز در جهان اسلام جزء علمای فرهیخته و نوابغ بوده و یکی از این هم‌بحث‌های ایشان، شهید سیدمحمدباقر صدر در دوره تحصیلی نجف هستند و بسیاری از مبانی قم توسط امام به سیدمحمدباقر منتقل شده است، طوری که به فرموده شهید صدر، با واسطه شاگرد سیدمحقق داماد بوده‌اند، به این صورت که امام موسی صدر که از شاگردان مبرز محقق داماد بوده‌اند، مبانی سیدداماد را برای شهید صدر گفته و به همین دلیل شهید سیدمحمدباقر صدر از شاگردان محقق داماد محسوب می‌شوند.

بخش اول |

ریشه بعضی از نظریات نو و جدید شهید سیدمحمدباقر صدر، در کلمات آیت الله سیدمحقق داماد است، هرچند شهیدصدر آن نظریات را بسط داده و تثبیت کرده‌اند، مانند نظریه «حق الطاعه» که از نظریات معروف شهید صدر است و ریشه‌های آن در کلمات مرحوم داماد وجود دارد.

همان‌طور که می‌دانید به تعبیر برخی انبغ نوابغ عصر ما شهید سیدمحمدباقر صدر بودند که سال‌ها با امام موسی صدر هم‌بحث بوده‌اند و تا پایان عمر شهیدسیدمحمدباقر صدر با هم در ارتباط کامل و دقیق بوده‌اند، به صورتی که اطلاعات عمومی و شاید بخشی از نظریات اجتماعی و سیاسی سیدمحمدباقر صدر در پرتو آشنایی و مراوده با امام موسی صدر اتفاق افتاده است و به تعبیر خود ایشان، امام موسی صدر دریچه حوزه نجف به جهان است، به این معنی که رابطه ما با جهان هستند.

دیدگاه‌های جهانی و اجتماعی شهید صدر، تحت تأثیر امام موسی بود

شهید صدر جز چند سفر به لبنان و مکه سفری به خارج از کشور نداشتند و زیاد از حوزه نجف خارج نشده‌ بودند و دیدگاه جهانی و اجتماعی ایشان بیشتر تحت تأثیر امام موسی بوده‌ است که خود شهید هم به این نکته اشاره کرده‌اند.

از دیگر هم بحث‌های امام موسی صدر، شهید بهشتی و تعدادی از علمای دیگر است که به اقرار علمای آشنای با امام موسی، به جز شهید بهشتی و شهید صدر، آقا موسی بر باقی اقران و دوستان تقرب داشتند، یعنی مقام علمی ایشان بر همه هم طبقه‌ای‌های ایشان جز شهیدان بهشتی و صدر تقدم داشت که این امر را آیت الله شبیری زنجانی که سال‌ها با امام موسی هم مباحثه‌ای بودند، تصریح کرده‌اند.

همان‌طور که می‌دانید کسی با بی مایگی و کم سوادی نمی تواند مؤثر باشد و وجود آثار و برکات امام موسی صدر نشان‌دهنده فضل و تقدم علمی در فلسفه، فقه و اصول و تفسیر است که نظریات بسیار جالبی دارند و همه تصریح کرده‌اند که اگر امام موسی صدر در حوزه نجف مانده و به لبنان نمی‌رفتند، جزء مراجع نظریه پرداز تراز اول زمان ما بودند.

امام موسی صدر، شخصیت برتر کنگره‌های علمی

سیدهادی خسروشاهی که از شصت سال پیش، یعنی قبل از رفتن امام موسی صدر به لبنان با ایشان مراودات بسیاری داشته و در خدمت امام موسی صدر بوده‌اند، تصریح می‌کنند که در تمام کنگره‌های علمی در جهان اسلام مانند الجزایر، مصر، مراکش و مکه که امام موسی صدر شرکت می‌کرد، شخص اول و برترین سخنران آن کنگره‌‌ها بودند و حداقل یکبار هم در قاهره در نمازجمعه شرکت کرده و خطبه نمازجمعه را ایشان به جای امام جمعه آن شهر خوانده‌اند، حتی سخنران قبل از خطبه بودن در قاهره هم بسیار ارزشمند است، چه رسد به خواند خطبه نمازجمعه که چنین جایگاهی پیدا کند که خطبه نمازجمعه شهری در مصر را بخواند، بسیار ارزشمند و بی سابقه است.

بخش اول |

مقصود این که جایگاه علمی امام موسی بسیار متعالی و والا بوده و هم‌درس‌های ایشان همه از مراجع یا شخصیت‌های علمی تراز اول بوده و نظریات جدید حوزه علمیه قم به حوزه نجف توسط ایشان منتقل شده است.

مرحوم سیدعبدالکریم اردبیلی به نقل از آیت الله خویی می‌گویند که «سه نفر از قم به نجف آمدند که ای کاش می‌ماندند و از نجف نمی‌رفتند، سید موسی صدر، سیدموسی شبیری و سیدعبدالکریم اردبیلی» که آقای صدر به لبنان رفته و آیات شبیری و اردبیلی هم به ایران مراجعت کردند.

روایت آیت الله شبیری از عظمت علمی امام موسی صدر

آیت الله شبیری زنجانی می‌فرمودند که آقای سیدموسی صدر مایه آبروی علمی حوزه علمیه قم در حوزه نجف شدند، وقتی می‌دیدند که طلبه فاضلی از حوزه قم به نجف آمده و از برجستگی‌ها و توانایی‌های علمی زیادی برخوردار بوده‌ است، آبروی علمی حوزه قم حفظ و جایگاه علمی آن به خوبی روشن و تبیین شد.

امام موسی صدر در حوزه نجف در درس‌های آیات حکیم، خویی، سیدباقر زنجانی، شیخ حسین حلی و صدرا بادکوبه‌ای بهره‌مند شدند و در یک کلام می‌توان گفت که از بهترین اساتید حوزه علمیه قم و حوزه نجف مورد استفاده امام موسی صدر بودند، به طوری که از همه بالاترین استفاده را برده است.

بخش اول |

آیت الله شبیری زنجانی می‌فرمودند، یکی از عوامل مهم برای تشویق من نسبت به ادامه طلبگی، بحث با ایشان بود، چراکه اولین هم‌مباحثه‌ای من بوده و اگر ایران می‌ماندند، وضعیت علمی من بهتر بود.

خود آیت الله شبیری زنجانی می‌گویند که سال اولی که مکتب اسلام توسط امام موسی راه‌اندازی شد، [ مکتب اسلام، دو مدیر مسئول؛ امام موسی صدر و آیت الله مکارم داشته است که اگر هر کدام به دلیلی لغو شد، فرد دیگر مدیریت را بر عهده گیرد] در همان 37 یا 38 اولین سال تأسیس مکتب اسلام و در زمان مدیر مسئولی امام موسی صدر، مقاله‌ای از آیت الله شبیری با عنوان تبصره العوام رازی در آن چاپ شده است که مقاله علمی خوبی است، به هرجهت آیت الله شبیری می‌گفتند، اگر امام موسی در قم می‌ماندند، من نویسنده شده بودم، چراکه مرا وادار به نوشتن می‌کردند و همان مقاله را هم با اصرار آقا موسی صدر نوشتم.

به نقل از آقازاده امام موسی، بعد از سفر ایشان به لبنان، چمدانی از تقریرات و دروس قم و نجف را لبنان آورده بودند که مطالعه، منظم و منتشر کنند که فرصت آن ایجاد نشد و اخیرا برخی از آقایان از مؤسسه امام موسی صدر آمدند و بعضی از تقریرات دروس نجف امام موسی صدر را برای چاپ آوردند.

به هرحال ایشان از نظر علمی و فقهی جزء علمای تراز اول و مقدم بر اقران و امثال خود جز شهیدان بهشتی و صدر بودند که نبوغ علمی این دو بزرگوار بر هم روشن است.

حجت الاسلام والمسلمین مختاری در بخش دوم ارائه مطالب خود در رابطه با اندیشه‌های سیاسی و انقلابی امام موسی صدر اظهار داشت: راجع به همراهی امام موسی صدر، سیاسی و انقلابی بودن ایشان چند محور را می‌توان دنبال کرد که بهترین دلیل و شاهد آن نامه‌های حضرت امام خمینی(ره) با امام موسی و سخنان ایشان راجع به امام موسی صدر است.

بخش دوم |

محورهای انقلابی بودن امام موسی صدر؛

الف ـ نامه امام به آقاموسی صدر

در تاریخ 12 آذرماه سال 1353 مقارن با 8 ذی‌القعده 1394 قمری یعنی چهار سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، امام راحل به امام موسی صدر نامه‌ای دادند:

«بسمه تعالی‌/ خدمت جناب مستطاب سیدالاعلام و حجت‌الاسلام آقای صدر - دامت برکاته‌

۸ شهر ذی‌القعده ۹۴ / به عرض عالی می‌رساند، مرقوم محترم که تتمه مرقوم دیگر بود واصل، ولی اصل مرقوم نرسیده. از سلامت جنابعالی و مجاهدات شما در راه حقوق شیعه و کوتاه کردن دست ستمکاران متشکر شدم. امید است خداوند تعالی امثال جنابعالی را برای ما حفظ فرماید و ترقیات روزافزون نصیب فرماید که قوای جوانی را در راه واهب العطایا صرف فرمایید و سرمایه‌های ...را مبدل به سرمایه باقی نمایید.

آنچه پیش ما است از شئون طبیعت از دست خواهیم داد و بُرد با آنها است که زایل را فدای لایزال نمودند و به نعمتهای لایزال نایل شدند؛ قیل ارجعوا ورائکم فالتمسوا نورا، گویا ورای همین عالم طبیعت است که در آن می‌شود تحصیل نورانیت کرد و با رفتن از اینجا رجوع محال و تحصیل ممتنع است.

از خداوند تعالی توفیق برای طبقه جوان که نور فطرت مثل ما پیرها در آنها خاموش نشده، خواهانم و از جنابعالی امید دعای خیر دارم برای حُسن عاقبت که این چند نفس که باقی است صرف لا یعنی نشود مثل آنچه گذشته است. در جواب مرقومات شریفه بعض مطالب گفته‌ام که تذکر داشته. والسلام علیکم و رحمةالله. / روح‌الله الموسوی الخمینی‌«

این یک نمونه از نامه‌های حضرت امام به آقای صدر است که در ضمیمه صحیفه امام خمینی «جلد ۲۱، صفحه 536» چاپ شده است که باقی نامه‌های و سخنان امام خمینی در رابطه با امام موسی صدر را نیز از دیگر شواهد موجود در این زمینه است.

ب ـ اسناد ساواک

محور بعدی راجع به انقلابی بودن امام موسی صدر، اسناد ساواک است که میزان فعالیت‌های انقلابی ایشان را نشان می‌دهد که ساواک چه میزان در راه تخریب امام موسی صدر فعالیت داشته است.

حتی برخی از اسناد ساواک که از سفارت ایران در بیروت به دفتر شاهنشاه فرستاده است در پاسخ آمده است که گزارش شما از نظر شاهنشاه آریامهر گذشت، یعنی به قدری مهم بوده که خود شاه هم باید ببیند.

طبق یکی از گزارش‌ها، سفارت ایران در بیروت به نصرت‌الله معینیان ریاست دفتر مخصوص شاهنشاهی نوشته است: «با نهایت احترام پیرو تلگراف شماره ۱۸۶ مورخ ۳۱۲۵۳۷یك نسخه از جزوه هایی كه توسط محسن سلیم نماینده سابق پارلمان لبنان با پشتیبانی و راهنمایی این سفارت شاهنشاهی علیه موسی صدر تهیه و توزیع شده جهت استحضار عالی به پیوست تقدیم می دارد. با تقدیم احترامات سفیر شاهنشاه آریا مهر منصور قدر.»

سند دیگری که از طرف رییس دفتر مخصوص شاهنشاهی خطاب به سفیر ایران در لبنان است؛ « جناب آقای منصور قدر، سفیر اعلاحضرت همایون شاهنشاه، آریامهر در بیروت، موضوع کتاب مربوط به سوابق موسی صدر، گزارش شماره....که مورخ .... یک نسخه از آن را فرستاده بودید از لحاظ انور شاهانه گذشت»

بنابراین بررسی اسناد ساواک دومین راه اثبات انقلابی بودن امام موسی صدر است، راه سوم هم بازنگری در سوابق، حمایت‌ها و پشتیبانی امام موسی صدر از انقلابیون در لبنان و سوریه است، همچنین فعالیت‌های امام موسی صدر برای نجات زندانیان در بند رژیم پهلوی که ایشان برای نجات برخی از زندانیان ایران، فعالیت‌های فراوانی انجام دادند.

ج ـ دوستان انقلابی امام موسی صدر

اضافه بر این، دوستان امام موسی صدر مانند شهیدان بهشتی، سیدمحمدباقر صدر، چمران همه جزء انقلابیون و فداییان امام خمینی(ره)هستند.

شهید سیدمحمدباقر صدر که به عبارتی جان خود را در راه امام راحل فدا کرد، حرکات و فعالیت‌های شهید چمران نیز، مقدمه‌ای برای بسط و گسترش آن فعالیت‌ها در ایران شد، باید توجه داشت که شهید چمران انسان ساده‌ای نبود که به سادگی جذب هرکسی شود و فردی بی‌تفاوت نسبت به انقلاب محبوب و مراد وی شود.

د ـ جهات تقوایی امام موسی صدر

در جهات تقوایی امام موسی صدر هم باید اشاره کرد که غیر از جنبه علمی، انسانی به شدت متقی و متدین بودند و این گونه نبوده که بعد از سفر به لبنان و رفت و آمد با جهان واسع خارج از ایران دست از عقاید و رفتار واقعی شیعی، دیانت و قداست بردارد و هیچ کس نقطه‌ ضعفی در این باره از ایشان سراغ ندارد و همه نظریات علمی و نو که ایشان ابراز کرده‌اند، همه در چارچوب و مطابق قواعد است و مانند نظریات نوی شیخ انصاری و شهید سیدمحمدباقر صدر، هیچ شذوذ فکری در اندیشه‌های امام موسی صدر وجود ندارد.

برخی برای ارائه نظریات جدید، بسیاری از چارچوب‌ها را رعایت نکرده، شکسته و مسلمات را رعایت نمی‌کنند، اما شذوذ فکری و سلیقه‌ای در اندیشه‌های امام موسی صدر وجود ندارد و نظریات جدید ایشان مانند نوآوری‌های شیخ انصاری و سیدمحمدباقر صدر همه در چارچوب و مطابق قواعد است.

بخش دوم |

سیره اجتماعی و مردم داری امام موسی صدر

شاید مهمترین وجهه امام موسی صدر سیره اجتماعی در مردم‌داری، جذب مخالفان و ایجاد ائتلاف و دوستی میان همه در جامعه‌ متکثری مانند لبنان که مسیحیان، مسلمانان شیعه و اهل تسنن، دروزی‌ها در آن حضور دارند، باشد.

امام موسی صدر توانست همه آنها را متحد و منسجم کند، به طوری که از طرفداران، حامیان و مریدان امام موسی صدر شوند، همچنین جلسات گسترده با علمای تراز اول اهل سنت و بقیه طوایف در راه اتحاد شیعه و سنی طرح‌هایی داشت که اجرا نشد.

حتی با مفتی اهل سنت جلساتی داشتند و چندین طرح برای اذان واحد میان شیعیان و اهل تسنن دادند که میان آنها تفاوتی نباشد، البته این موضوع به جایی نرسید، همچنین برای رسیدن به وحدت نظری در اعلام روز اول ماه رمضان، عید فطر و قربان با اهل تسنن طرح‌هایی داده است.

کسی که از کشوری مانند ایران به لبنان رفته است که طبعا انتظار اولیه این است که مورد پذیرش واقع نشود، حتی علمای شیعه آن‌جا هم در ابتدا موافق حضور وی نبودند و مرحوم شیخ جواد مغنیه و سیدهاشم حسنی و مرحوم فضل الله ابتدا مخالف حضور ایشان بودند و بعدها جذب رفتار ایشان شدند و این امری طبیعی است.

درایت، اخلاق حسنه و جذب حداکثری، مهمترین ویژگی‌های امام موسی صدر است

ایشان در جامعه لبنان با درایت، اخلاق حسنه و پیامبرگونه و سیره خوب خود همه را جذب و موافق خود کرد، به گونه‌ای که امام موسی صدر در مجلس روضه‌ای که منبری آن مخالف ایشان بود، بعد از صحبت و کنایه‌های فراوان به امام موسی توسط آن منبری، مورد لطف و مرحمت امام موسی قرار گرفتند و بعدها نقل شده است آن فرد منبری گفته است که ما قافیه را باختیم و شما بردید.

مقصود این که امروز به شدت نیازمند این سیره یعنی روش و منش اجتماعی امام موسی صدر هستیم که همه مخالفان را جذب کرده و طوری با آنها برخورد می‌کردند که خلع سلاح شوند و طوری رفتار کردند که علاوه بر شیعیان، مسیحیان و اهل سنت بعد از 60 سال از سفر امام موسی صدر به لبنان هنوز مرید ایشان هستند و با احترام از ایشان یاد می‌کنند.

البته برخی از فعالیت‌های ایشان در لبنان برای ایرانی‌ها قابل توجیه نبوده است که بعد خود ایشان با توجیهات درست شبهات را برطرف کرده‌ است، از جمله قضیه نماز بر پیکر دکتر شریعتی و مجلس ترحیم و بزرگداشت وی، نامه‌ای به برادرش سیدرضا صدر نوشته و کاملا توضیح داده است که جوانان انقلابی در حال بریده شدن از روحانیت و رویگردانی از اسلام بودند، اگر کسی به آنها جوابی نمی‌داد و به خاطر باقی ماندن آنها در صحنه این اقدامات را انجام دادم.

مقصود این که بعضی از فعالیت‌های امام موسی صدر در ایران به دلیل مدنظر نبودن بسیاری از جزییات، قابل توجیه نبود و بعد از شنیدن توضیحات و توجیهات امام، همه می‌پذیرفتند.

فعالیت های اقتصادی، اجتماعی و کارهایی که در لبنان برای ارتقای جایگاه شیعه کردند، حتی فعالیت‌هایی که به نظر برخی شاید پیش پا افتاده باشد، مثلا چند استاد قالی کار از شیراز به لبنان بردند تا با آموزش قالی‌بافی به زنان و مردان شیعیان لبنان، موجبات پیشرفت اقتصادی آنها را فراهم کند، چراکه شیعیان لبنان در آن زمان به شدت در فقر و تنگدستی به سر می‌بردند و بعدها رشد کردند.

بخش دوم |

مطالعات گسترده امام موسی صدر در زمینه‌ها و موضوعات مختلف

بحث دیگر مطالعات گسترده ایشان در زمینه‌ها و موضوعات مختلف است، خود امام موسی صدر می‌گویند که در ابتدای ورود به لبنان به مدت 6 ماه به آفریقا و جاهایی که لبنانی‌ها مهاجرت کرده بودند، رفتند و علاوه بر بررسی اوضاع لبنان و کمک گرفتن از آنها، مطالعه‌ای جامع برای شیوه برخورد و عمل در لبنان به منظور تحقق رشد شیعیان داشتند.

با وجود علمای زیادی که در لبنان حضور داشتند، خود امام موسی صدر رییس انتخابی مجلس اعلای لبنان شد و معاونان وی لبنانی بودند، از این رو با همین سیره پسندیده توانست وضعیت شیعیان لبنان را ارتقا بخشیده و از جایگاهی برخوردار شود که حتی رؤسای جمهور یا شخصیت‌های معروف و معتبری مانند یاسر عرفات برای حل بعضی از مشکلات دست به دامان امام موسی صدر شدند.

حتی نقل شده است که یکبار خاندان سعودی هم برای حل اختلافات درونی خود به امام موسی صدر مراجعه کردند که ایشان اختلاف را خاتمه دهد و بدون این که هیچ دولت و کشوری پشتیبان او یا بودجه‌ای داشته باشد و صرفا با کمک‌های مردمی و تلاش‌های مستمر خود توانست در 20 سال چنین جایگاهی را پیدا کند و جایگاه شیعیان را در لبنان ارتقا دهد و به جایی برسد که رؤسای جمهوری کشورهای مختلف از وی دعوت کنند و مانند رییس جمهوری‌های کشورهای مختلف از ایشان استقبال کنند که نیازمند هنر زیادی است.

تجربه نشان داده است که ائمه جمعه‌ای که به سیره امام موسی صدر را پیگیری و عمل کرده‌اند، بسیار موفق بوده‌اند، به خلاف کسانی که مخالف این سیره بوده‌اند.

در پایان دبیر علمی نشست "امام موسی صدر در ساحت علم و سیاست" به جمع بندی نظرات و مطالب ارائه شده در این نشست پرداخت.

قابل ذکر است، نشست علمی "امام موسی صدر در ساحت علم و سیاست" چهارم بهمن به مناسبت چهل سالگی انقلاب اسلامی در سالن اجتماعات خبرگزاری رسا برگزار شد.


...
ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
شیخ ابوالقاسم کبیر
مدیر مؤسسه کتابشناسی شیعه، در گفتگوی اختصاصی با شبکه اجتهاد
امام موسی صدر در ساحت علم و سیاست
یادی از آیت‌الله حاج شیخ «علی‌محمد ابن‌العلم» از علمای قرآنی خوزستان
سید العلماء لکهنوی
حكايت آخوند و ميرزا على اكبر نوقانى
سالگشت ارتحال آیة الله محمد نهاوندی
شخصیت، آثار و زمانه سید مرتضی
"یک قصه از حیات" | رضا مختاری
تطورّات مرجعیت در سده اخیر
دربارۀ کتاب «شرح الرسالة» از سید مرتضی| رضا مختاری
تکملۀ مأخذشناسى آيت الله‏ ميرزا جواد آقا تهرانى | هادی ربانی
آيت الله روحاني، نياز امروز و فرداي حوزه هـا | رضا مختاري
پژوهش های در دست انجام
نابغه ای در علوم عقلیه و نقلیه
گُلِ بى خار
علامه سید ناصر حسین هندی
گزیدۀ مهمترین مقالات دربارۀ شیخ بهایی
کتابخانه آیه الله چهارسوقی
گزارشی از کتاب گزیده دانشوران و رجال اصفهان
میرزا صادق مجتهد تبریزی از منظر تراجم نگاران
اعمال خالده و خدمات اجتماعى حضرت آیت الله چهارسوقی
ولايت فقهاى جامع الشرايط
مقدمۀ اصول دین
گزارش انتقادی از منابع شرح‌ حال شیخ بهایی
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top