کد مطلب: 5075
تاریخ درج مطلب: شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
مقدمۀ اصول دین
برگرفته از کتاب " زندگانی آیت الله چهارسوقی"

 مقدمۀ اصول دین[1]

رساله در صفات مؤمن و شرایط ایمان اعتقادی و عملی

تألیف مرحوم آیة اللـه حاج شیخ محمد علی نجفی اصفهانی

مشهور به ثقة الاسلام متوفی 1318 هجری قمری

بسم اللـه الرحمن الرحیم

 

کتاب حاضر که آن را مؤلف رساله‌ای در صفات مؤمن و شرایط ایمان اعتقادی و عملی خوانده و در طُرّۀ نخستین صفحه به خطّ درشت هذا کتاب اصول الدین نوشته‌اند، شامل دو مقصد است: 1_ در شرایط کمال ایمان اعتقادی. 2_ در شرایط کمال ایمان عملی، که هر یک دارای یکصد شرط می‌باشد، و برای عامّه مردم و مبتدیان تألیف شده است.

نسخه‌ای که به دست آمد و دارای صفحه شمار ناقص و غلط است به درستی در نود و چهار صفحه به سال یک‌هزار و سیصد و سه هجری قمری به خط خوشنویس اصفهانی محمّد باقر (فرزند آخوند ملا محمد حسن اروجنی) کتابت شده و به چاپ سنگی رسیده است، به حجم ثُمن، یعنی به قطع جیبی.

همین کاتب، دو سالی بعد رساله معاصی کبیره مؤلّف را به همان شکل و ترتیب در 152 صفحه نوشته و در کارخانه عالیجاه آمیرزا حبیب اللـه که گویا در طهران بوده، به چاپ سنگی رسیده است، و باید رساله مورد نظر نیز همان جا چاپ شده باشد.

باری، از این رساله با خصوصیّات یاد شده آن، در کتاب الذریعة إلی تصانیف الشیعة سخنی به نظر نرسید، جز آنکه در جلد دوم، صفحه 190، شمارۀ 720 نوشته‌اند:

«اصول الدین، للمولی محمد علی بن محمد باقر، فارسيّ، الّفه سنة 1288 أو طبع بطهران سنة 1297».

مرحوم مشار نیز در فهرست‌های خود همین مطلب را آورده امّا بی‌شبهه تنها از الذریعه نقل کرده است و خود چنان نسخه‌ای را ندیده و در پی آن همین نسخه چاپ سنگی مورد نظر را نوشته یعنی آن را چاپ دیگری از آن که در ذریعه معرفی شده دانسته است.

متأسفانه پیرامون آنچه در ذریعه فرموده‌اند چیزی نمی‌توانیم بگوییم چه آن نسخه را ندیده‌ایم و بعید است که چاپ دیگری از این رساله مورد نظر باشد به دو دلیل:

1. در این چاپ سنگی موجود تاریخ تألیف ذکر نشده و اشاره‌ای هم به اینکه چاپ دوم است نگردیده.

2.  مؤلّف چنانکه خواهیم گفت به سال یک‌هزار و دویست و هفتاد و یک به دنیا آمده و در 1288 هفده ساله بوده است.

به هر حال، اگر در ذریعه سهوی واقع نشده باشد باید آن نسخه را دید تا حقیقت حال معلوم گردد.

مؤلّف کتاب

شـــرح حال مؤلّف در کتاب مکارم الآثار، جلد ششم، صفحه 1973، شماره 1211 چنین آمده است در وقایع سال 1271 ق 1233 ش:

«تولد مرحوم ثقة الاسلام حاجی شیخ محمد علی اصفهانی؟ره؟. وی فرزند مرحوم حاجی شیخ محمد باقر اصفهانی است که در 1235، ج 3، ش489 ص1007 گذشت.

مرحوم حاج شیخ محمد علی از بزرگان علما و فقهای عصر خود در اصفهان بود و در فروع و شعب مسائل فقه تبحّر و اطلاعی تمام داشت، و او در احد الربیعین این سال _ مطابق قوس _ جدی ماه بُرجی _ از بطن دختر مرحوم آقا سید صدر الدین عاملی؟ره؟ متولّد شده و در نزد چندین نفر از علما از آن جمله پدر خود و میرزای رشتی _ چنان که در فهرست کتابخانه رضویّه، ج 5، ص 581 نوشته _ درس خواند، و کتب چندی تألیف کرد، از آن جمله: اوّل رساله‌ای در ولایات. دوم کتاب لسان الصدق در مواعظ و اخبار (چنانکه در الذریعه، ج18، ص305، ش223 فرموده). سیم رساله‌ای در اصول دین و اخلاق.

و او روایت می‌کند از پدر خود از شیخ حسن بن شیخ جعفر و صاحب جواهر، چنان که خود در اجازه‌ای که برای سیّد فانی (که در 1281 بیاید) نوشته ذکر کرده، و از او سیّد فانی مذکور، و در سنۀ 1300 با برادر کوچک خود حاج آقا نور اللـه به سفر حجّ رفت و چندین سال زندگی و زندگانی با ریاست و شایستۀ بدون زحمتی نمود، لکن چنان که طبیعت روزگار است که این طور زندگانی نمی‌پاید وی نیز به پنجاه سالگی نرسیده، در شب سه‌شنبه چهارم ماه شعبان المعظم سنه 1318 هزار و سیصد و هجده _ مطابق... قوس ماه برجی _ در اصفهان وفات کرد و جسدش را پیش از دفن حمل به عتبات و در نجف نزد برادرش حاج شیخ محمد حسین (که در 1266، ج5، ش1093، ص1807 گذشت) دفن نمودند.

و او مخدّره فاطمه ملقّبه به میرزا بیگم دختر آقا محمد ابراهیم قزوینی را (که مردی تاجر محترم بوده و مادرش زوجۀ آقا محمد ابراهیم خدیجه سلطان بیگم سیّده رضویّه است، و خود میرزا بیگم در شب آدینه غرۀ ج 2 سنه 1352 در اصفهان وفات کرده و در قم در حجرۀ پهلوی حجرۀ حاجی شیخ فضل اللـه شهید دفن شده) به زوجیّت اختیار کرده و سه نفر پسر و چهارده دختر داشته، و پسران: اوّل حاجی شیخ مهدی است که در 1298 بیاید. دویم مرحوم آقا شیخ محمد حسین که در شنبه 19 محرم 1318 وفات کرده. سیم حاجی شیخ ابوالفضل که از اعیان رجال عصر در اصفهان است و در علوم تاریخ و حوادث جهان و برخی از علوم اسلامی و مقتضیات زمان و معاشرت با ابناء آن بصیرتی شایان دارد و در سنه 1309 متولد شده و زمزم خانم دختر عمّش حاج آقا جمال الدین را به زوجیّت پذیرفته و به طوری که آقای روضاتی در مقدمۀ  کتاب الاوائل مقدّس نوشته در ظهر جمعه 25 ع 1 _ 1391 در اصفهان وفات کرده و جسدش را به قم بردند. انتهی.

و دختران: یکی به نام جهان خانم زوجه برادرزاده‌اش حاجی شیخ محمد باقر الفت است (که در 1301 بیاید) و در 3شنبه 7 ذی القعده سنه 1387 وفات کرده. و دو نفر دیگر زوجه‌های دو تن از آقایان سادات کتابفروش اصفهانی‌اند، به نام بی‌بی خانم و زهرا خانم و شوهران ایشان به ترتیب حاج میرزا جمال الدین کتابی و حاج میرزا محمد صادق کتابی‌اند و این دو نفر کوچک‌تر از بی‌بی خانم‌اند، و بزرگتر از او سکینه خانم زوجه حاج میرزا محمد هاشم بن حاج میرزا عبدالجواد بن آقا محمد مهدی کرباسی است، که به جمله چهار دختر باشند.

پایان شرح حالی که مرحوم معلم حبیب‌آبادی با استفاده از «دفتر نسب‌نامۀ الفت» در مکارم الآثار آورده بود.

دربارۀ تألیفات مرحوم آقای حاج شیخ محمد علی (که مشهور به ثقة الاسلام بودند) توضیح دهیم که رساله ولایات در بیان مسائل ولایت پدر و جدّ و وصیّ و حاکم است و به زبان عربی نوشته و در 174 صفحه به حجم ربع در 1313 یا پس از آن چاپ سنگی شده است به تفصیلی که این حقیر در تعلیقات مکارم الآثار نوشته‌ام. و کتاب لسان الصدق را نیز در همان تعلیقات از ایشان ندانسته‌ام. و رساله در اصول دین و اخلاق همین رساله مورد نظر می‌باشد.

در همان تعلیقات از رساله در کیفیّت نماز شب و استخاره و نماز جعفر طیّار که آن را به خواهش مرحوم رکن الملک تألیف و با نسخه‌ای از مصحف مجید رکن الملکی به سال 1311 چاپ شده، و نیز رساله مناسک حجّ و برخی حواشی رساله‌های عملیه یاد کردیم. رساله دیگری از آن مرحوم درباب معاصی کبیره به طبع رسیده که پیش از این نوشتیم، و این رساله معاصی و رساله اصول دین هر دو به فارسی فصیح و روان تألیف شده و استفاده از آنها مغتنم و لازم است. ناگفته نگذاریم که در سرآغاز رسالۀ ولایات و پایان رساله معاصی مدح و تعریف پر مبالغه‌ای از مؤلف شده است، به رسم برخی دیگر از آثار آن زمان.

درباره فرزند ذکور اکبر ایشان مرحوم آیة اللـه آقای حاج شیخ مهدی نجفی مسجدشاهی اشاره کنیم که آن مرحوم از اورع و اتقی و افضل علمای عصر ما در اصفهان بودند و مشار بالبنان و مرجع مردم این سامان در آن برهه از زمان قرار داشتند، و تألیفات نافعه به عربی و فارسی از ایشان به طبع رسیده است.

تفصیل شرح حال رجال علمی و دینی خاندان جلالت توأمان نجفی مسجدشاهی موکول به اجزاء مکارم الآثار و دفتر نسب‌نامۀ الفت و برخی از نوشته‌جات این ضعیف، مانند زندگانی آیة اللـه چهارسوقی و هدیّة نجفیّة یا گل محمدی و نیز بیان سبل الهدایة و طبقات اعلام الشیعة و غیرها است و تنها در پایان این گفتار می‌افزاییم که مرحوم آقای حاج شیخ محمد علی مؤلّف این رساله سومین نفر از شش برادر دانشور فرزندان مرحوم آیة اللـه العظمی الحاج الشیخ محمد باقر ابن آیة اللـه العظمی الشیخ محمد تقی صاحب هدایة المسترشدین بوده، برادر بزرگ‌تر از همه مرحوم حاج شیخ محمد تقی آقای نجفی و دوم مرحوم حاج شیخ محمد حسین صاحب تفسیر و چهارم مرحوم حاج آقا نوراللـه و پنجم مرحوم حاج آقا جمال الدین و ششمین مرحوم حاج شیخ اسماعیل (رحمة اللـه علیهم) و سه خواهر داشته‌اند که سومین آنان جدّه علیای امّی این حقیر سیّد محمد علی روضاتی بودند. و آخر دعوانا أن الحمد‌لله ربّ العالمین. اواخر محرم 1415    

 



[1]* این مقدمه پیش از این چاپ نشده است. (مؤسّسۀ کتاب‌شناسی شیعه)

 

 

برگرفته از کتاب "زندگانی آیت الله چهارسوقی "


...
ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
تطورّات مرجعیت در سده اخیر
دربارۀ کتاب «شرح الرسالة» از سید مرتضی| رضا مختاری
تکملۀ مأخذشناسى آيت الله‏ ميرزا جواد آقا تهرانى | هادی ربانی
آيت الله روحاني، نياز امروز و فرداي حوزه هـا | رضا مختاري
پژوهش های در دست انجام
نابغه ای در علوم عقلیه و نقلیه
گُلِ بى خار
علامه سید ناصر حسین هندی
گزیدۀ مهمترین مقالات دربارۀ شیخ بهایی
کتابخانه آیه الله چهارسوقی
گزارشی از کتاب گزیده دانشوران و رجال اصفهان
میرزا صادق مجتهد تبریزی از منظر تراجم نگاران
اعمال خالده و خدمات اجتماعى حضرت آیت الله چهارسوقی
ولايت فقهاى جامع الشرايط
مقدمۀ اصول دین
گزارش انتقادی از منابع شرح‌ حال شیخ بهایی
مجموعۀ جباعی
فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری
شرح حال آیةاللـه آقاى حاج شيخ آقا بزرگ طهرانى| علامه روضاتی
روضاتی نامه| محمد حسین تسبیحی (رها)
مقدمه بحر المعارف
اتقان و پختگى در نگارش
اساسنامه موسسه کتابشناسی شیعه
کتابیات 1 | محسن صادقی
حدیث نصر
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top