کد مطلب: 5072
تاریخ درج مطلب: چهارشنبه ۳ مرداد ۱۳۹۷
فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری
برگرفته از کتاب " احوال و آثار بهاء الدین عاملی شیخ بهایی"

فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری

در آثار مختلف گاه مطالبی به نقل از شیخ بهایی نقل شده که البته بررسی صحت و سقم آنها نیازمند کاری جداگانه است، در اینجا برخی از چنین مطالب را که نگارنده در جریان جستجوهای خود در خصوص شیخ بهایی یافته را ارایه می‌کند.

1) سید نعمت اللـه جزائری دربارۀ تاریخ دولت صفویان و شاه اسماعیل به نقل از شیخ بهایی نوشته است:

قال شیخنا البهائي_  نوّر اللـه ضریحه_ شاه إسماعیل الحسیني الموسوي الصفوي
_ قدّس اللـه روحه_ ولد في الخامس و العشرین من شهر رجب سنة اثنتین و تسعین و ثمانمائة، و کان ابتداء السلطنة المبارکة سنة ستّ و تسعمائة و تاریخ ذلك بالعربیّة: مذهبنا حقّ، و توفّي في التاسع عشر من شهر رجب من سنة ثلاثین و تسعمائة و تاریخ وفاته: طاب مضجعه.

و قال أیضاً الشیخ البهائي _ طاب ثراه_ صفيّ الملّة و الحقّ و‌الدین إسحاق الأردبیلی
_ قدّس اللـه روحه_ جدّ السلاطین الصفویة المروّجین لمذهب الإمامیّة _ أنار اللـه برهانهم_ و شیَّد أرکان دولتهم، توفّي في الثاني عشر من شهر محرّم الحرام سنة سبعمائة و ثلاثین و کراماته مشهورة، و صنّف في ذلك کتباً منها: کتاب صفوة الصفا لابن بزّاز».  زهر الربیع (بیروت: مؤسسة البلاغ، 1420/1999)، ج 2، ص 239).

2) سید نعمت اللـه جزائری در ضمن بحث از حدیث مشهور «اصحابی کالنجوم بأیهم اقتدیتم اهتدیتم»، نوشته است:

و یعجبني نقل حکایة تناسب المقام و هي أنّ بعض علماء الجمهور تناظر مع شیخنا البهائي _ طیّب اللـه ثراه_ فانتهی الکلام إلی أن قال: کیف جوَّزتم قتل عثمان مع أنّه من أعاظم الصحابة؟ و قال؟ص؟: «أصحابي کالنجوم بأیّهم اقتدیتم اهتدیتم»؟، فقال له الشیخ؟رح؟: جوَّزنا قتله لهذا الحدیث، لأنّ الذین قتلوه کانوا من الصحابة فاقتدینا بهم في تجویز قتله فأُفحم و أُلزم و کأنّما أُلقم حجراً (زهر الربیع، ج 2، ص 112).

3) در آثار مختلف سید نعمت اللـه جزائری، اطلاعات فراوانی دربارۀ شیخ بهایی آمده است، از جمله وی در جایی به نامه نگاری میان عالمان شیراز با شیخ بهایی دربارۀ چهار حدیث از کتاب کافی و پاسخ مزاح گونۀ شیخ بهایی به آنها سخن گفته و نوشته است:

و یعجبني جواب للشیخ بهاء الملّة و‌الدین _ طاب ثراه_ و ذلك أنّ جماعة من علماء شیراز کتبوا إلیه أربعة أحادیث من مشکلات أُصول الکافي یسألونه عنها فکتب إلیهم: الظاهر أنّ الذي أشکل علیكم هذه الأربعة فمنُّوا علینا بشرح باقي ما فیه من الأخبار، لأن أخباره کلّها من المشکلات عندي. (زهر الربیع، ج 2، ص 9).

همین گونه جزائری دربارۀ ذوق شاعری شیخ بهایی مطالبی آورده که احتمالا مطالب از این دست را باید از کشکول شیخ اخذ کرده باشد اما از آنجا که نه کشکول و نه زهر الربیع هیچ کدام استخراج منبع ندارند، نمی‌توان در این خصوص مطمئن بود. از این دست مطالب جزائری مواردی آورده است (بیتین یأخذان بجوامع القلوب:

و في الجزع حيٌّ کلّما عنّ ذکرهم

أمات الهوی مني فؤادي و أحیاه

تمنّیتهـــــم بالرقمتیــــــن أراهــــــــــم

بوادی الغضـــا یا بعــــد مـــا أتمنّاه

قال بهاء‌الدین _ طاب ثراه_ لله درهما من بیتین یأخذان بجوامع القلوب و الرقمتان موضع بقرب المدینة المشرّفة، و موضع بقرب البصرة) (زهر الربیع، ج 2، ص 10).

دربارۀ تاریخ شهادت شهید ثانی، جزائری توضیحی داده و شعری را با انتساب به شیخ بهایی نقل کرده است:

تاریخ شهادة الشهید الثاني زین الملّة و‌الدین _ طیب اللـه ثراه- «إنّك الشهید الثاني»، حسابه تسعمائة و خمسة و ستّون سنة و علی ما نظمه بهاء الملّة و الدین:

شمس العراقین خفی ضوؤه

و نیّر الشام و بدر الحجاز

أردت تاریخاً فلم أهتدِی

له فأُلهمت قل «الشیخ فاز»[1]

نکتۀ جالب توجه این است که تاریخ اخیر صحیح است و تاریخ شهرت یافته 966 دربارۀ زمان شهادت شهید ثانی نادرست است که دلایل مفصل آن را مختاری در مقدمۀ منیة المرید و دون استوارت در مقاله‌ای ذکر کرده است. جزائری باز دربارۀ مطلبی مکتوب بر سنگی در مسجد کوفه به نقل از شیخ بهایی نوشته است: «و حکی بهاء الملّة و‌الدین
_ طاب ثراه_ في بعض مصنّفاته أنّ والده الحسین بن عبدالصمد وجد فصّاً عقیقاً في مسجد الکوفة مکتوباً علیه:

أنا درّ من السما نثروني

یوم تزویج والد السبطین

کنت أصفی من اللجین بیاضاً

صبغتني دماء نحر الحسین[2]

نقل اخیر در حقیقت برگرفته از کشکول شیخ بهایی است. اشعار نقل شده توسط جزائری به عنوان اشعار منسوب به شیخ بهایی با توجه به نزدیکی زمان وی به عصر شیخ اهمیت دارد و دستکم اعتبار بیشتری به نسبتِ اشعار نسبت داده شده به شیخ بهایی در منابع بعدی دارد و از قضا مطالب نقل شده توسط جزائری در این خصوص قابل توجه است. از این موارد آنچه که در آثار منتشر شدۀ او آمد، موارد زیر را می‌توان برشمرد:

في معاني قدسك الفکر العمیق، للشیخ البهائي _ طاب ثراه_ :

في معاني قدسك الفکر العمیق

تایه لا یهتدي صوب الطریق

فهــــو نهـــج ســـدّ عنّــــا بابـــــه

و اعتلــــت عـــــن فهمنا أسبابه

ضلّت الأنظار في أرجائه

تاهت الأفکار في بیدائه

ما اجتلی في فکر أصحاب الکمال

فهو قصر الفهم عن ذاك الجمال

 

تلك عنقاء غلا اصعادها

عنکبوت الفکر لا یصطادها[3]

4)‌ دربارۀ شهادت شهید ثانی، مطلب دانستۀ مشهور، روایتی است که شیخ حر عاملی (م 1104) در کتاب امل الآمل آورده است. سید نعمة اللـه جزائری به شکلی تلخیص گونه و بدون اشاره به منبع خود، در خصوص کیفیت شهادت شهید ثانی، همان مطالب
شیخ حر و توضیحاتی از حسین بن عبدالصمد را نقل کرده است. سید نعمة اللـه جزائری نوشته است:

و أمّا کیفیة شهادة الشهید الثاني زین الملَة و‌الدین _ عطّر اللـه مرقده_ فکانت سنة خمس و ستّین و تسعمائة و قد تقدّم تاریخه: «الجنة مستقرّه» و کان السبب أنّه ترافع إلیه رجلان من أهل الجبل فأثبت الحقّ علی أحدهما بموجب الشرع الأنور، فغضب الذي وقع علیه الحقّ فذهب إلی القاضي في صیدا و شنّع علی الشیخ عند القاضي معروف، فجاء القاضي إلی قریة الجبل التي هي قریة الشیخ و کان الشیخ؟رح؟ مقیماً في کَرْم له مدّةً منفرداً فجاء في الکرم المذکور فسأل أهل القریة عن الشیخ و قال له: أحضروه فأخبروه بأنّ الشیخ سافر منذ أیّام و ما ندری إلی أین توجّه و خطر في خاطر الشیخ؟رح؟ أن یسافر إلی حجّ بیت اللـه الحرام خوفاً علی نفسه فأرسل القاضي معروف إلی [الـ]سلطان کتاباً یذکر فیها إنّه قد وجدنا ببلاد الشام رجلاً من علماء الشیعة مبدعاً خارجاً عن المذاهب الأربع، فأرسل سلطان الروم رسولاً في طلب الشیخ و قال له: ائتني به حیّاً حتّی أجمع علماء بلادي فیبحثون معه و یطّلعون علی حقیقة مذهبه و اعتقاده و یخبروني بذلك، فلمّا وصل الرسول أخبر بأنّ الشیخ سافر إلی حجّ بیت اللـه، فذهب في طلبه فاجتمع بالشیخ في طریق مکّة المشرّفة، فقال له الشیخ تمضي معي إلی أن أحجّ بیت اللـه فإذا قضینا ما یوجب علینا من أداء المناسك أفعل ما أمرت به.

فرضي بذلك فلمّا قضی حجّه أخذ الشیخ و سافر معه إلی بلاد الروم، فبیناهما في السفر إذ لقي الرسول المذکور رجلاً من أصحابه، فقال له: من یکون هذا الشیخ الذي أراه معك، فأخبره الخبر و أنّه مطلوب للسلطان و أرید أن أوصله إلیه. فقال له ذلك الرجل: إن أوصلته إلی السلطان شکا حاله إلیه من تقصیرك في حقّه و خدمته و یعرف جماعة من العلماء الساکنین في استنبول یکرمونه و یساعدونه علی قتلك و إهراق دمك و الرأي عندي أن تقتله و تحمل رأسه إلی السلطان، فقتله في موضع علی ساحل البحر، و کان هناك ترکمان فرأوا في تلك اللیلة الأولی من قتله أنواراً شاهدوها علی جسده من السماء ثم تصعد، فدفنوه و بنوا علی قبره قبّةً و یزورونه و لا یعرفونه، و أمّا الرومي المرسول لمّا وصل إلی السلطان وضع الرأس بین یدیه، فلمّا رآه غضب علیه و قال له: أمرتك أن تأتیني به حیّاً، فخالفتني. فبلغ الخبر إلی رجل اسمه السید عبدالرحیم العبّاسي و کان من جملة أصحاب الشیخ، فسعی في قتل قاتل الشیخ، فقتله السلطان _ لا رحمه اللـه.

أقول: حکی الشیخ الأجل الشیخ حسین بن عبدالصمد الحارثي الهمداني أبو الشیخ بهاء الدین_ قدس اللـه روحیهما_ و کان مصاحباً و ملازماً للشیخ زین‌الدین _ طاب ثراه_ قال: کنت مع الشیخ زین‌الدین في المرّة الأولی لمّا سافرنا إلی إستانبول لطلب التدریس فبلغنا إلی مکان خارج استنبول فوقف علی موضع و قال: یکاد أن یقتل هاهنا رجل له شأن، و في المرّة الثانية أخذوا الشیخ إلی ذلك المکان و قتلوه هناك و الآن علیه قبة مبنیة تزوره الناس و یسمّونه مزار زین الدین.

و نقل بعض تلامیذ الشیخ أحواله في رسالة و هي عندي وذکر فیها أنّ الشیخ ما کان متّصلاً بسلطان و لا حاکم و لا رجل من أهل الدنیا، و إنّما کان یباشر أُمور دنیاه بنفسه من غیر غلام و لا خادم، و کان عنده حمار للحطب یأخذه إلی الغیطة لیلاً و کان في الطریق عین ماء یصلّی عندها صلاة اللیل ثم یمرّ لقطع الحطب و یرجع إلی تلك العین یصلّی صلاة الصبح عندها، و کان عنده بستان من الکرم کان یبات [کذا] فیه یحمیه من الحیوانات. قال تلیمذه: و کان أکثر اللیالي ما یتّفق له مطالعة الدروس فإذا جاء النهار و جلس للدرس کان یتدفّق کالبحر الزخّار، و کان التجّار من شیعة الجبل إذا سافروا إلی البلدان یأتون معهم بالکتب التي یحتاج إلیها الشیخ حتّی اجمتع عنده من الکتب ثلاث خزائن، و اطّلع المخالفون علی خزانة منها فأحروقها و باقي الکتب أکثرها تلفت من الأرضة و غیرها، و ما وقع إلی أولاده منها إلّا القلیل». (زهر الربیع، ج 2، ص 37-38)[4]

5)‌ سید نعمت اللـه جزائری در الانوار النعمانیة نیز مباحث مختلفی از قول شیخ بهایی آورده است. فهرست این موارد چنین است؛ نظر شیخ بهایی در حرمت مطلق همکاری با ظالمین (ج 3، ص 44-45، 50)؛ مطلبی از حاشیۀ شیخ بهایی بر تفسیر بیضاوی
(ج 3، ص 167-168)، گفت‌وگوی میان شیخ بهایی و یکی از عالمان مصر را نقل کرده (ج 1، ص 93-94) اما اصل حکایت مربوط به گفتگوی میان شیخ بهایی و عمر بن عبدالوهاب عرضی (م 1024) است که صورت کامل آن را ابوالوفاء عرضی در کتاب معادن الذهب (ص 178-179) آورده است.

بحثی از شیخ بهایی دربارۀ ادعای منجمان در خصوص ارتباط میان حوادث دنیا با حرکت اجرام سماوی (ج 1، ص 188-189)؛ شعری فارسی از شیخ بهایی: و ما أحسن قول شیخنا البهائي طاب ثراه في الشعر الفارسي:

جــدّ تـــو آدم بهشتش جای بـــود

قدسیــان کردنـــد بهـــر او سجود

یك گنه چون کرد گفتندش تمام

مذنبی مذنب بــــرو بیـــرون خـــرام

تو طمع داری که با چندین گناه

داخل جنت شوی ای روسیاه

 (ج 1، ص 230).

سید نعمت اللـه جزائری بخش از اشعار قصیدۀ مشهور الفوز و الأمان شیخ بهایی با مطلع سری البرق من نجد فهیج تذکاری / عهودا بخروی و العذیب و ذی قار را نقل کرده است (ج 4، ص 7-8).[5] در جایی دیگر جزائری اشعار مفصلی را از جد شیخ بهایی به نقل شیخ بهایی این چنین نقل کرده است: «و من الأشعار المروّحة للخاطر ما نقله شیخنا البهائي؟رح؟ من خطّ جدّه _ طاب ثراه_ :

إلی کم تمادی في غرور و غفلة

و کم هکذا نوم إلی غیر یقظة

لقد ضاع عمر ساعة منه تشتری

بملأ السما و الأرض أیّة ضیعة

أترضی من العیش الرغید و عیشة

مع الملأ الأعلی بعیش البهیمة

فیا درّة بین المزابل أُلقیت

و جوهرة بیعت بأبخس قیمة

أفانٍ بباقٍ تشتریه سفاهة

و سخطاً برضوان و ناراً بجنة

أأنت صدیقٌ أم عدوٌّ لنفسه

فإنّك ترمیها بکلّ مصیبة

ولو فعل الأعدا بنفسك بعض ما

فعلت لمستّهم بها بعض رحمة

فقد بعتها هوناً علیك رخیصة

و کانت بهذا منك غیر حقیقة

کلفت بها دنیاً کثیراً غرورها

تقابلها في نصحها بالخدیعة

إذا أقبلت ولّت و إن هي أحسنت

أساءت و إن ضاقت فشوباً کدورة

وعیشك فیها ألف عام و ینقضي

کعیشك فیها بعض یوم و لیلة

علیك بما یجدي علیك من التقی

فإنّك في سهو عظیم و غفلة

تصلّي بلا قبلٍ صلاة بمثلها

یصیر الفتی مستوجباً للعقوبة

تخاطبه إیّاك نعبد مقبلاً

علی غیره فیها لغیر ضرورة

و لو ردّ من ناجیت للغیر طرفه

تمیّزت من غیظٍ علیه و غیرة

تصلّي و قد أتممتها غیر عالم

ترید احتیاطاً رکعة بعد رکعة

فویلك تدري من تناجیه معرضاً

و بین یدي من تنحني غیر مخبت

ذنوبك في الطاعات و هي کثیرة

إذا عدّدت تکفیك عن کلّ زلّة

تقول مع العصیان ربّي غافر

صدقت ولکن غافر بالمشیة

فربّك رزاق کما هو غافر

فلم لا تصدق فیهما بالسویة

فکیف ترجّي العفو من غیر توبة

ولست ترجّی الرزق إلّا بحیلة

و‌ها هو بالأرزاق کفّل نفسه

ولم یتکفّل للأنام بجنّة

تسيء به ظنّاً و تحسن تارةً 

علی حسب ما یقضي الهوی بالقضیة

و من الأشعار أیضاً قوله:

لتقعدّن مقعد القصي

منّی ذا القاذورة المقلي

أو تحلفي بربّك العلـي

إنّي أبو ذیالك الصبي

 (ج 4، ص 10-11).

جزائری همچنین اشعار شیخ بهایی دربارۀ زنی کُرد را نیز نقل کرده (ج 4، ص 12-13)؛ توضیحی دربارۀ عصای موسی (ج 4، ص 27). متاسفانه از آنجا که جزائری به منابع خود اشاره نکرده دقیقاً نمی‌توان دریافت که او از کدام کتاب و اثر شیخ بهایی مطالب را نقل کرده که جزء منابع موجود و در دست از شیخ بهایی است یا مطالب نقل شده از آثار غیر موجود ایشان است و بسیار به ندرت به منبعی که مطالبی را از شیخ بهایی نقل کرده، اشاره کرده مانند دو شعری که شیخ بهایی در نجف سروده و جزائری آن را از کشکول نقل کرده است
(ج 4، ص 119)؛ اشعاری از شیخ بهایی در شکایت از طولانی شدن اقامتش در قزوین به همراه اردوی سلطنتی (ج 4، ص 119).[6]

6) جلال شوقی، ریاضیات بهاء‌الدین العاملي (حلب: معهد التراث العلمی العربی، 1976). کتاب شرح و تصحیح انتقادی از خلاصة الحساب شیخ بهایی است و در مقدمۀ کتاب نیز شوقی به تفصیل نسخه‌های مختلف از کتاب خلاصة الحساب در کتابخانه‌های کشور‌های عربی و غربی را معرفی کرده و از برخی شروح نوشته شده بر کتاب خلاصة الحساب نیز سخن گفته است. اهمیت اصلی تحقیق اخیر در تصحیح انتقادی کتاب خلاصة الحساب و توضیحات مفصل شوقی در خصوص مطالب کتاب است.

7)الفرائد البهیة في شرح العقائد البهائية از فاضل حاجی مولی عبداللـه بن نجم‌الدین قندهاری که در کابل و طوس زندگی می‌کرده و در جوانی بر رساله اعتقادیه شیخ بهایی گزارشی نوشته و دلیل و برهان برای آن آورده و در شب یکشنبه 7 شوّال 1244 آن را به پایان رسانده است. اعتقادیه شیخ بهایی دو ترجمه فارسی نیز دارد که در فهرست آستان قدس(ش 355 و 356) معرفی شده است. بنگرید به: فهرست کتابخانه اهدائی آقای سید محمد مشکوة به کتابخانه دانشگاه تهران، ج 3، بخش یکم، ص 597-598.



[1]. زهر الربیع، ج 2، ص 12-13.

 

[2]. زهر الربیع، ج 2، ص 53.

 

[3]. زهر الربیع، ج 2، ص 56.

[4]. موارد نقل شده از شیخ بهایی توسط جزائری و گاه سخن وی از منبعی که مطالب را اخذ کرده می‌تواند برای بررسی اصالت برخی آثار منسوب به شیخ بهایی نیز مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال جزائری در مورد افراط در دوست داشتن، نوشته است: «حکی الشیخ بهاء‌الدین _ قدس اللـه ضریحه_ في حاشیته علی تفسیر القاضی: إنّ رجلاً یهودیاً کانت عنده جاریةً و کان مفرطاً في حبّها فمرضت یوماً و احتاجت إلی طبخ طعام لمکان المرض فوضع القدر فلمّا قارب استواء الطعام احتاج إلی سوطه فأخذ المغرقة و جعل یسوطه فکان هو یسوط الطعام و الجاریة تئنّ فلمّا سمع أنینها اشتغل قلبه بها فوقعت المغرقة من یده و صار یسوط القدر بیده و لم یحس به حتی تساقط لحم یده فلما سکنت من الأنین و رجع إلیه عقله رأی أنّه کان یسوط القدر بیده». زهر الربیع، ج 2، ص 178.

برخی توجیهات حدیثی نقل شده توسط جزائری نیز به احتمال قوی باید از کتاب الاربعین حدیث شیخ بهایی نقل شده باشد. بنگرید به:  زهر الربیع، ج 2، ص 194-195. زمان تألیف جلد دوم کتاب زهر الربیع، پس از نگارش بحار الانوار مجلسی (زهر الربیع، ج 2، ص 248) و کتاب مقامات النجاة تألیف خود جزائری است (زهر الربیع، ج 2، ص 96).

 

[5]. سید عبداللـه جزائری، اشاره نموده که زمانی پدرش از او خواسته بود تا اشعاری برایش نقل کند و او اشعاری با تصرف در همین شعر شیخ بهایی سروده است. جزائری نوشته است: «...ثم أمرني بإنشاد شيء من الشعر، فأنشدته قطعات من القصیدة البهائية التي تصرّفت فیها بالتعجیز و التصدیر، فاستحسن ذلك غایة الاستحسان، و بسط في وصفه اللسان و أخذ یحمده لمن حضر کأنّه لم یسمع بهذه الصنعة فیما غبر، ثم استدني المحبرة و جعل یکتب ما أنشدته و قد حفظ أکثره، و یعاودني في مواقع الإشتباه إلی ان أکمله و أنهاه و هي: سری البرق من نجد فهیج تذکاری/ سوالف انستها تصاریف اعصار...». الإجازة الکبیرة، ص 167-169.

قصیدۀ الفوز و الأمان شیخ بهایی در ضمن کشکول و جاهایی دیگر نیز آمده است. همچنین بنگرید به: «قصیدة الفوز و الأمان في مدیح مولانا صاحب الزمان؟ع؟ للعلم العلّامة الشیخ بهاء‌الدین العاملي رحمه‌اللـه»،  نصوص و رسائل من تراث إصفهان العلمي الخالد،  ج 1، ص 199-207. در حاشیه معانی ابیات از شرح احمد بن علی منینی ذکر شده است.

 

[6]. سید نعمت اللـه جزائری در زهر الربیع (بیروت: دار الجنان، 1414/1994)، ص 308، 320-326، 337-339، 342-345، 346-347، 388-389برخی از اشعار شیخ بهایی مانند ارجوزة في وصف بلد الهرات، قصیدۀ وسیلة الفوز و الامان و مطالب دیگری از شیخ بهایی نقل کرده است. سید نعمت اللـه همچنین مطالبی را از کشکول و آثار دیگر وی نقل کرده است. بنگرید به: زهر الربیع، ص 25-26، 231-232، 309، 315، 365-366، 384، 390، 394، 400.

سید نعمت اللـه (ص 511) تاریخ وفات شیخ بهایی (همان ماده تاریخ الشیخ فاز) را نقل کرده و قائل آن را شیخ صالح بحرانی معرفی کرده است: (و تاریخ وفاة بهاء الملّة و‌الدین علی ما قاله الشیخ الجلیل الشیخ صالح البحراني: شمس العراقین خفی ضوءه/ و نیز الشام و بدر الحجاز/ أردت تاریخاً فلم اهتد/فألهمت قال الشیخ فاز). محمد باقر مجلسی در کتاب الاربعین خود در ذیل حدیث چهلم، بحثی در موضوع صلوات آورده و در ابتدای آن نوشته است:«اعلم أنّه اشتهر بین الناس عدم جواز الفصل بین النبي؟ص؟ و بین آله بعلی مستدلّین بالخبر المشهور بینهم و لم یثبت عندنا هذا الخبر و هو غیر موجود في کتبنا» و پس از آن می‌‌گوید: «و یروي عن شیخنا البهائي رحمه اللـه أنّ هذا من أخبار الإسماعیلیة لکن لم نجد في الدعوات المأثورة عن أرباب العصمة صلوات اللـه علیهم الفصل بها إلا شاذّاً و ترکه أولی و أحوط». در ادامه مباحثی در خصوص موضوع مورد اشاره آورده و در آخر آن گفته است: «و أجزاء هذا الجواب في هذا المقام کان یرویه الوالد العلّامة رحمه اللـه عن شیخه البهائي طاب ثراه...». بنگرید به:  کتاب الاربعین، ص 591-595.

سید نعمت اللـه جزائری شرح مختصری بر صحیفۀ سجادیه به نام نور الأنوار في شرح کلام خیر الآخیار دارد و در آنجا نیز مطلبی را که محمد باقر مجلسی نقل کرده را به نقل از وی از قول شیخ بهایی نقل کرده است. بنگرید به: السید نعمت اللـه الجزائري، «جزء من نور الأنوار في شرح کلام خیر الأخیار»، نصوص و رسائل من تراث إصفهان العلمي الخالد، ج 2، ص 188.

 


ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
علامه سید ناصر حسین هندی
گزیدۀ مهمترین مقالات دربارۀ شیخ بهایی
کتابخانه آیه الله چهارسوقی
گزارشی از کتاب گزیده دانشوران و رجال اصفهان
میرزا صادق مجتهد تبریزی از منظر تراجم نگاران
اعمال خالده و خدمات اجتماعى حضرت آیت الله چهارسوقی
ولايت فقهاى جامع الشرايط
مقدمۀ اصول دین
گزارش انتقادی از منابع شرح‌ حال شیخ بهایی
مجموعۀ جباعی
فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری
شرح حال آیةاللـه آقاى حاج شيخ آقا بزرگ طهرانى| علامه روضاتی
روضاتی نامه| محمد حسین تسبیحی (رها)
مقدمه بحر المعارف
اتقان و پختگى در نگارش
اساسنامه موسسه کتابشناسی شیعه
کتابیات 1 | محسن صادقی
حدیث نصر
درنگی برکرامتی از « میرزاطاهرتنکابنی» | علی حسن بگی
معرفی کتاب :زندگانی آیة الله چهارسوقی
شناخت نامه آیت الله حاج شیخ محمد حسین احمدی گلپایگانی|علی حسن بگی
معرفی "احوال و آثار بهاء الدین عاملی معروف به شیخ بهایی"
مروری اجمالی بر تطور فقه فتوایی
سیّد جعفر کشفی دارابی بروجردی (1189-1267ق) : سید حجّت کشفی
اشتباه تنقيح المقال درباره مدفن فخرالمحققين
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top