کد مطلب: 5059
تاریخ درج مطلب: چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷
سیّد جعفر کشفی دارابی بروجردی (1189-1267ق) : سید حجّت کشفی
نویسنده در نوشتار حاضر، آثار سیّد جعفر کشفی و شیوه نگارش او را مورد توجه قرار داده است

سید جعفر کشفی، از فقها و دانشمندان بزرگ قرن سیزدهم هجری است، زندگی نامه وی به اجمال و تفصیل در کتب تراجم ذکر شده است. مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی در جزء دوم طبقات اعلام الشیعه ص 241، می نویسد: «هو السید جعفر بن ابی اسحق العلوی الدارابی البروجردی المعروف بالکشفی، من اعاظم علماء الامامیّة فی هذا القران، متبحّر محقّق و جامع متقن و مصنف جلیل، ولد فی (1189) و نشأ علی حبّ العلم فغاص بحاره واقتحم لججه حتی جمع بین العلم و الایقان و الذّوق و العرفان، و أصبح أوحدیّاً من عباقرة الامّة و فی الرّعیل الاول من حاملی الویة العلم و ناشری احکام الدین و المروّجین للشّرع المطهّر. و هو من اعاجیب الزّمان و اغالیط الدّهر. فقد کان وحید عصره فی فنون التفسیر و العرفان، و له آثار تکاد تکون غرّة ناصعة فی جبین الدّهر، منها تحفة الملوک، فارسی لم یکتب مثله فی السیر و السلوک و العقل و الجهل و تعدیل قواهما. ذکرناه مفصّلاً فی الذریعة ج 3/ ص 471، و له اجابة المضطرین، فارسی ایضاً فی اصول الدین ذکرناه فی ج 2/ ص 120».

غلام رضا مولانا بروجردی در مقدمه تفسیر فاتحه الکتاب سید حسین بروجردی که از شاگردان سید جعفر کشفی بوده، هنگام بر شمردن اساتید صاحب تفسیر آورده است: (ص 6)

السید السند و الحبر المعتمد منبع الاسرار و مطلع الانوار، کّشاف الآیات و الاخبار السید جعفر الدارابی الکشفی البروجردی ، کان من اعاظم علماء الامامیه ( و سپس عین عبارت مرحوم شیخ آقا بزرگ را نقل می کند)، توفّی سنة 1267ق فی بروجرد و دفن بها، و قبره مزار للخاص و العام، ترجمته بالتفصیل فی (تاریخ بروجرد ج 2/272-306) قال تلمیذه المؤلف (مقصود سید حسین بروجردی مؤلف تفسیر فاتحة الکتاب است). فی منظومته الرّجالیّة فی حرف الجیم:

 

سیدنا الاصفی الجلیل جعفر

ابن ابی اسحق المفسّر

 

قد کان بدراً لسماءِ العلم

و بعد لمحٍ (غاب نجم العلم)

 

1267 ه

اگر پژوهنده ای طالب تحقیق بیشتری بود، می تواند شرح حال سید کشفی را به پارسی و عربی در آثار زیر بیابد:

المآثر و الآثار، اعتماد السلطنۀ، (چاپ سنگی ص 156؛

آثار العجم، فرصت الدوله چاپ سنگی ص 103.

فارسنامه ناصری، چاپ امیرکبیر با تحشیه و تصحیح دکتر منصور رستگار فسائی، ج 2، ص1260.

روضة الصفاء، ج 10 چاپ خیام

ناسخ التواریخ، جلد قاجار، در حوادث زندگانی ناصرالدین شاه

اعیان الشیعه، سید محسن الامین العاملی

ریحانة الادب

لغت نامه دهخدا

دائرة المعارف فارسی مصاحب

مقدمه اجابة المضطّرین

آثار تاریخی تبریز تحت عنوان «بقعه پیر» در ذکر مزار فرزندش سید روح الله

دانشمندان و سخن سرایان فارس ج 2

تاریخ فلسفه اسلامی هانری کربن ترجمه جواد طباطبایی ص 502

و کتاب نخستین رویاروییهای اندیشه گران ایران.

اخیراً عبدالوهاب فراتی در تألیفی مختصر و مستقل، اندیشه سیاسی سید جعفر کشفی را بررسی نموده و زندگینامة وی را در مقدّمه به تفصیل آورده است. چون در این مقاله مقصود من معرّفی تألیفات سید کشفی است، به چند و چون نظریات مؤلفین آثار یاد شده نمی پردازم، شرح مبسوط خاندان کشفی که از سادات موسوی و از ذراری امام موسی کاظم علیه الصلوة و السلام هستند و ذکر رجال و شخصیت های ایشان را جداگانه در دفاتر دیگر آورده ام.

امّا آثار و تألیفات این عالم بزرگ: آثاری را که در تملّک این حقیر است و آنها را مکرّراً بررسی و مرور کرده‌ام و می‌کوشم در این نوشته آنها را معرفی کنم، عبارت است از: 1. کفایة الایتام. 2. سنابرق. 3. الشهب القابوس. 4. منظومة بلد الأمین و دو شرح آن از ابوالحسن شریف اصطهباناتی و احمد بن سلطانعلی از احفاد سید علیخان کبیر. 5. رساله شموس و عکوس، 6. رساله شرق و برق، 7. رساله نخبة العقول فی علم الاصول، 8.رساله الرّق المنشور . این جمله آثاری است که به چاپ نرسیده، امّا آثار چاپ شده:

الف: تحفة الملوک (که درباره محتوای آن جدای از نظرات پژوهشگران، نکاتی خواهم نوشت). ب: اجابة المضطّرین. ج: میزان الملوک.

تحفة الملوک علاوه بر چاپ سنگی سال 1273، اخیراً توسط عبدالوهاب فراتی تحقیق و توسط دفتر تبلیغات اسلامی قم چاپ و منتشر شده است (در تاریخ 1381 شمسی). میزان الملوک نیز برای نخستین بار توسط آقای فراتی تحقیق و به سرمایه همین دفتر چاپ  و منتشر شده است.

اجابة المضطرین در تاریخ 1306 هجری در بمبئی به طبع رسیده، اما چون بسیار مغلوط بوده، بزرگان خاندان از نشر آن جلوگیری کرده اند. سپس در سال 1377 قمری به همت مرحوم سید محمد تقی کشفی و سید روح الله کشفی در تهران به چاپ رسیده است.

مجموعه تفسیری دیگری در قطع جیبی کوچک با خط بسیار ریز احتمالاً به خط سید مصفّی فرزند سید کشفی در اختیار حقیر است که ابتدا و آخر آن افتاده و به طور قطع نمی توان آن را به سید کشفی نسبت داد.

اثر هنری دیگری از سید کشفی به دست نگارنده رسیده که گرچه تألیف نیست، اما اهمیت ویژۀ خود را دارد و آن قبله نمای چند منظوره ای است که متأسفانه خوب نگاهداری نشده و قسمتی از نوشته های آن از بین رفته است. این اثر از جهت علمی و هنری به نظر کمترین، حائز اهمیت است و باید با حوصله و دقّت آن را معرفی کنم و اگر مناسب این مقال نباشد، در جای دیگر منتشر شود.

البته آثار سید کشفی منحصر به آنچه ذکر شد نیست. مرحوم سید روح الله کشفی - از  نوادگان سید کشفی، متوفای 1341، که خود دانشمندی کم نظیر و ادیبی بلند پایه بود و در هر دو زبان عربی و پارسی ادیب به تمام معنای کلمه شمرده می شد - توفیق کامل در گردآوری و تتبّع آثار سید کشفی داشت. غالب آثاری را که نگارنده در اختیار دارم از بیت شریف اوست. من در سال 1340 شمسی او را در اصفهان زیارت کردم، منزل او محصول ذوق و هنر او در همه زمینه‌ها - از مهندسی و نجاری و منبت و خوشنویسی – بود. به جز ساعات استراحت که بسیار مختصر بود، ما بقی را مطالعه می کرد و می نوشت و محضرش مجمع علما و ادبا و اهل فضل بود. 

این توضیح از آن جهت بود که اکثر آثار سید جعفر کشفی به وسیله او، از نابودی و گمنامی نجات یافت. شاید بتوان گفت در بین اولاد و احفاد کشفی بزرگ، او تنها کسی است که همه آثار وی را با دقت مطالعه و تصحیح کرده است. به هر صورت وی در پشت صفحه اول کتاب الشهب القابوس در باره آثار سید کشفی نوشته است:

«آنچه از مؤلفات جدّ امجد مرحوم سید جعفر کشفی در این تاریخ (متأسفانه تاریخ را ذکر نکرده) نزد فقیر موجود است:

تحفة الملوک _ اجابة المضطرّین_ بهشت قابوس_ شموس و عکوس_ سنا برق_ رقّ منشور _ فنّ سیم کفایه الایتام _ منظومه بلد الامین _ منظومه در منطق- منظومه در صرف- شرق و برقنخبة العقول، و از مصنّفات جدّ امجد که به نظر این جانب نرسیده:

  1. الرطب الیابس فی الاجماع المتخالف المتعاکس.
  2. 2.  جمع الشتّات المتفرّقه فی الاجماعات المتحقه المحقّقة.
  3. التنزیل فی معنی التأویل.

از کتب فوق الذکر، در کتاب حاضر (الشهب القابوس) نام برده شده. و نیز از کتب سید که در اشعار ظهر کتاب تحفة الملوک اشاره به آن شده، «صید البحر» است که ندیده ام».

 و در پشت صفحه آخر کتاب می نویسد:

  1. منظومه در منطق ( 340 بیت) در سال 1211 در نجف تالیف شده، موجود در نزد اینجانب سید روح الله بن سید محمود بن سید مصفّی بن سید الکشفی مؤلف هذا الکتاب و الکتب التی اشرت الیها ذیلاً .
  2. منظومه در اصول (دین) (496 بیت) در نجف  موجود دارم.
  3. منظومه موجز اللطیف فی علم التصریف ( در 267 بیت) موجود دارم
  4. نخبة العقول فی علم الاصول الملقّب بالسبع المثانی در نجف سال 1212، موجود در نزد فقیر ص 121 این کتاب (الشهب القابوس) نام او برده شده»
  5. شرق و برق در تقبیح و تحسین عقلی، در نجف سال 1224، موجود در نزد فقیر
  6. مقاله اولی از اجابة المضطرّین در اصول دین در بغدادآباد یزد، غره ع 1 سال 1228. موجود نزد فقیر.
  7. تحفة الملوک در حکمت عملی به خواهش محمد تقی میرزا ابن فتحعلیشاه در سال 1233، موجود نزد فقیر.
  8. رقّ منشور در معراج جسمانی پیغمبر در نجف در سال 1231، موجود نزد فقیر.
  9. شموس و عکوس در تنزیه امام از اکل حرام، موجود در نزد فقیر.
  10. فن سیّم کفایة الایتام در فقه در اموری که بنفع عموم است 15 شعبان سال 1240 موجود در نزد فقیر.
  11. سنا برق، در شرح دعای وارده از ناحیه مقدسه به افتخار وکیل دوم حضرت قائم ابی جعفر محمد بن عثمان بن سعید که به جمله (اللهم انّی اسئلک بمعانی جمیع ما یدعوک ولاة امرک) شروع می شود، آغاز تألیف اول رمضان در یزد و ختم آن در بروجرد در آخر ذی العقعده /1253 در سن 64 یا 65 سالگی مؤلف موجود در نزد فقیر.
  12. الرّطب الیابس فی الاجماع المتخالف المتعاکس، به نظر فقیر نرسیده ص 71 کتاب حاضر
  13. جمع الشتّات المتفرّقه فی الاجماعات المحقّة المحقّقة، به نظر فقیر نرسیده ص 71 کتاب حاضر.
  14. التنزیل فی معنی التأویل. به نظر فقیر نرسیده ص 419 کتاب حاضر.
  15. قابوس در ردّ حجیة اجماع شروع در 1255 و پایان اواخر شعبان /1258 همین کتاب حاضر نزد فقیر. ضمناً باید این نکته را در نظر داشت که سه کتاب شماره 12، 13 و 14 محقّقاً قبل از شهب قابوس تألیف شده؛ زیرا در این کتاب به نام هر سه اشاره شده.
  16. صید البحر، به نظر این ضعیف نرسیده.
  17. رساله ناتمامی در شرح حدیث (انّ الله تبارک و تعالی خلق اسماً بالحروف غیر مصوّت الی آخره) موجود در نزد فقیر.
  18. رساله ناتمامی در توحید و ادلّه و مراتب و ارکان آن که با جمله (قال سلمه الله ما التّوحید و ادلّته و مراتبه و ارکانه) شروع می شود، موجود نزد فقیر.

آنچه به نظر این جانب مبهم مانده، نام بردن از کتاب شهب قابوس است در سنا برق، در حالی که تاریخ تالیف شهب قابوس حداقلّ دو سال بعد از سنا برق است. در ص 199 سنا برق متعلق باین جانب می نویسد (و قد استقصینا الکلام فی هذا المقام فی کتابنا المسمی بصید البحر و املا ئنا المسمّی بالشّهب القابوس و من اراد فعلیه الیهما).

برای رفع این ابهام راهی جز این نیست که بگوییم: پس از تألیف شهب قابوس کرّةً اُخری در سنا برق تجدید نظر شده و آمدن نام شهب قابوس در سنای برق در این تجدید نظر است. در ص 51 و ص 96 و 106 و ص 328 و در ص 338 این کتاب نام سنا برق برده شده. در ص 276 همین کتاب نام شموس و عکوس (شماره 9) برده شده، لذا تاریخ تألیف شموس و عکوس محققاً قبل از 1255 بوده».

تا اینجا یادداشت مرحوم سید روح الله در ظهر کتاب شهب قابوس است، و البته هنگام معرفی این اثر همة ارجاعات آن مرحوم را نقل خواهیم کرد.

*    *    *

معرفی تفصیلی آثار:

  1. کفایة الایتام: مفصل ترین تألیف سید کشفی و موضوع آن فقه امامیّه است كه به زبان سادۀ فارسی نوشته شده است. از این کتاب دو نسخه خطی در اختیار نگارنده است:

یکی در چهار جلد، به قطع وزیری کوچک با مشخصات زیر:

جلد اول، در فن اول که عبادات است از آغاز ابواب فقه تا احکام اموات، شامل 390 صفحه بیست سطری، به خط نسخ متوسط. سید مصفی فرزند سید کشفی، در بالای صفحه آخر به خط ریز نوشته است: این جلد کفایه به حسب بیت کتابت، هشت هزار بیت می شود.

ناسخ کتاب در پایان چنین نوشته است: و قد فرغت بحمد الله و حسن توفیقه من تسوید هذا المجلد الاوّل من کفایة الایتام فی بیان فروع الدین و الاحکام فی یوم الاربعاء حادی عشر من شهر رجب الحرام من سنة الالف و الماتین و سبع و سبعین 1277 من هجرة النبی ذی الاکرام صلی الله علیه و آله صلوة لا منتهی لها و لا اجلاً و لاختام. و أنا اقل السادات مصفی بن جعفر بن اسحق الموسوی نسباً و الفاطمی اللحاق. کتبت لنفسی بنفسی و سیکون لغیری،

کتبت لنفسی و کنت تراباً     ایا ناظراً قل لی دعآء

 و الحمد لله رب العالمین.

در آخر این مجلد، جزوة کوچک دیگری است از سید کشفی در تفسیر و معنی افعال و اذکار نماز در 9 صفحه، به خط ریز تحریری، به نثر پارسی روان بدون صناعات ادبی.  احتمالاً از نگارشات سید کشفی و به خط اوست، به دلیل شباهت این رسم الخط به خط وی که حقیر مکرراً نزد مرحوم حاج سید محمد علی کشفی خرم آبادی دیده‌ام. دربارۀ محتوای این رساله مختصر پس از این خواهم نوشت. این جلد به صورت ارث از مرحوم سید مصفی به مرحوم سید جعفر پدربزرگ نگارنده رسیده است. دستخط و مهر وی در پشت برگ اول کتاب موجود است.

مجلد دیگر: فن دوم در بیان معاملات و مناکحات و ایقاعات قولیّه، شامل 452 صفحه، هر صفحه بیست سطر و جمعاً نه هزار بیت. به خط نسخ عادی شیخ جعفر. در پایان کتاب آمده است: تمّت الکتاب بعون الملک الوهاب، به خط حقیر فقیر خاک آستانه شیعیان علی بن ابی طالب علیه السلام ابن المرحوم المغفور آقا شیخ احمد، اقل خلیقه شیخ جعفر. اللهم اغفر ذنوبهما و استر عیوبها بحق محمد و آله.

و مجدداً به رنگ سرخ نوشته است: تمام شد نسخه شریف مسما بکفایة الایتام من مصنفات مرحمت و غفران پناه، جنت و رضوان آرامگاه آقایی آقا سید جعفر نجفی اعلی الله مقامه، بتاریخ غرّه شهر ربیع الاول سنه 1267.

مجلد سوم: القسم الثّانی: در بیان احکام عقود و مناکحات تا احکام اقرار و در نهایت مسائل ملحقه و متعلقه به غصب، شامل 434 صفحه 18 سطری در هشت هزار و هفتصد بیت بدون ذکر نام کاتب. در پایان صفحه آخر آمده است: بلغ المقابله من اوله الی آخره فی لیلة الخمیس ثامن شهر شعبان 1284. در پشت صفحه اول: المجلد الرابع من کتاب کفایة الایتام من جمله کتب اقل السّادات ابن جعفر الفاطمی (صورت مهر محو شده است)

مجلد چهارم: الفن الثالث: مشتمل بر سه قسم: القسم الاول در بیان واجبات کفائیة و معاونات بریة و تقوائیه است، شامل 336 صفحه نوزده سطری، به خط نسخ متوسط، سید مصفی فرزند سید کشفی که جلد اول کفایه نیز به خط وی بود.

در پایان برگ آخر نوشته است: قد فرغت بحمدالله و حسن توفیقه من التحریر و التسوید شکراً و حمداً سرمداً دائماً ابداً له عزّوجل فی یوم السبت سادس و عشرین من شهر محرم الحرام سنه 1273 ثلاث و سبعین و مأتین بعد الالف من الهجرة النبویة علی هاجرها الف الثّناء و التّحیّة فی دار العبادة یزد. کتبت لنفسی و سیکون لغیری أسئل الله جلّ جلاله ربّی و ربّ العالمین ان یوفّقنی بمطالعته و ضبط مسائله و العمل بما فیه ممّا یحبّ و یرضی ملتمساً بالناظرین فیه ان یستغفر لی ولو الدیّ و الحمد لله رب العالمین کثیراً علی کل حال، انا أقل السادات والضّعفا ابن جعفر الفاطمی مصفّی.

سیبقی خطوطی و کنت         تراباً ایا ناظراً فیه قل لی دعاء

نسخه دیگر کفایة الایتام، نسخه ای است که به یکی از بیوت علمی استهبان فارس تعلق داشته و به آستانه مقدسه حضرت معصومه سلام الله علیها هدیه شده و برای صحافی و مرمت به کارگاه هنری سپرده‌اند. این نسخه هم اکنون به صورت امانت برای تحقیق در اختیار نگارنده است، كه مشخصات آن بدین شرح است:

قطع رحلی (22*35 سانتی متر) در 1215 صفحه بیست و نه سطری، بخط نسخ عادی شیخ جعفر فرزند شیخ احمد، تاریخ کتابت آن /1300 هجری قمری است. این نسخه حاوی تمام کفایة الایتام می باشد و نسخه ای کامل و کم غلط است.

تاریخ تألیف کفایة الایتام، همان گونه که در پایان کتاب آمده نیمه شعبان سال 1240قمری است. و ماده تاریخ و سال شروع و فراغ در ضمن این دو بیت است:

هر سه فن کفایة الایتام

در سه فن کفایة الایتام

ختم از عین ظهر تا مغرب

مغرب آخر بعین ظهر انجام

عین ظهر = 1235،  مغرب آخر یعنی مغرب بدون ب = 1240

بنابراین ماده تاریخ، تألیف کفایة الایتام از آغاز تا پایان پنج سال به طول انجامیده است.

مؤلف، کفایة الایتام را به ترغیب شاه زاده محمد تقی میرزای قاجار فرزند فتحعلی شاه نوشته

با همان ادبیات منشیانه دوران قاجار وی را ستوده و با اشاره به او می‌نویسد:

این حقیر سراپا تقصیر نیز از خوان احسان او با همگنان همنشین و بهره دار، و از خرمن امتنان او خوشه چین و برخوردار می باشم، و به واسطه همت، و امر و عزیمت آن جناب، مدتی سابق بر این اقدام بر تحریر نمودن کتابی که مشتمل بر اصول و فروع دین باشد نموده، و به اجابة المضطرین نامیده و یک جلد از آن که در بیان قسم اصول است به انجام رسیده، و قدری از جلد و قسم دویم، در صفحات تحریر ایضاً انتساخ یافته، و از آنجا که فارسی، و بنای آن بر استدلال تمام بود بطول، و الی الآن به تعطیل انجامیده، و در این اوقات خواهش فرمودند که در تحریر آن، اختصار به ذکر فتوای محض و خالی از ذکر دلائل نموده شود...  .

باوجود این، کفایة الایتام را به روشی تألیف کرده که برای اهل اصطلاح و فضلا  نیز سودمند است:

«و مع ذلک تحریر آن به نحوی خواهد شد که فتوی از برای مقلّدین، و تبصره از برای متوسّطین، و تذکره از برای مجهتدین نیز بوده باشد»... .

مرحوم سید کشفی، در کفایة الایتام، به فقه اصطلاحی اکتفا نکرده، بلکه به همه امور دینی از تهذیب نفس و اخلاق و تأثیرات متقابل عمل و ایمان، سخن رانده است، از جمله در فن ثالث، ارشاد اول که در باب جهاد و دفاع و امر بمعروف و نهی از منکر است می گوید: «و از این تقریر معلوم می شود که جهاد در قسمت اولیّه بر دو قسم است، جهاد با کفّار و جهاد با نفس کفور امّارة بالسّوءِ، و جهاد با نفس اکبر و اعظم و افضل از جهاد با کفّار می باشد، ... و وجه اعظم و اکبر و افضل بودن جهاد بانفس این است که فتنه و بلیّه و عداوة نفس بر مکلّف اشدّ است از فتنه و بلیه و عداوة کافر و عدوّ ظاهر و احتراز نمودن از آن اهمّ می باشد».

سپس فصلی را در چگونگی جهاد نفس بیان می کند به روشی که بیشتر مناسب کتب اخلاق و تهذیب نفس است.

شیوۀ نگارش سید کشفی

شیوۀ نگارش سید کشفی در آثاری که به زبان فارسی نوشته، همان نثر ساده دوران قاجار است و به جز در برخی موارد که قدری منشیانه و مصنوع است در بیشتر جاها بسیار ساده و بدون تکلّف، اما همراه با اصطلاحات و تعبیرات عربی است. البته در کفایة الایتام هدفش تفهیم دقیق مطالب است همراه با تکرار و توضیح طولانی، لذا همه اصطلاحات مورد نیاز را به روشنی بیان کرده و جای ابهامی نگذاشته است. وی در مقدمه کتاب اجاته المضطرین، از کم بضاعتی خود در زبان فارسی عذر خواسته است. با وجود این غالب مطالب کتاب اجابة و تحفة الملوک را با اشعار فارسی مخطوط نموده و از این روش فهمیده می‌شود كه به ادبیات منظوم فارسی احاطه داشته و مخصوصا به ادبیات عرفانی کاملا مأنوس بوده و حافظه وی از امثله  وشواهد شعر پارسی پر بار بوده است.

قوت حافظه وی را، می‌توان از مقدمه کتاب اجابه دریافت. شواهد شعری و تمثیلات ادبی نیز فراون می‌آورد. اما شیوه استنباط سید کشفی ، همان شیوه متداول بین فقهای بزرگ شیعه است ، وی برای فقه منزلت و مرتبت قدسی قائل است و در اهمیت آن در ارشاد ثانی از فن ثالث کفایة الایتام فصلی بیان کرده است ، وی  در فقه یک فقیه کاملا رسمی است ، با این تفاوت که در برخی از مسائل فتوای خاص خود را مستدل بیان می کند ، همچنانکه هر فقیهی در مسائل مختلف فرعی تابع نظر و استدلال ویژه خویش است ، در عین حال می توان گفت که سید کشفی در پاره ای مسائل فرعی متفرّد است، و در طرح موضوعات و بیان دلائل و ذکر جزئیات بسیار دقت می کند و تفصیلاتی  را بیان می نماید که در کتب فقهی متداول کمتر دیده می شود، نظیر همین مطلبی که در ارشاد ثانیِ فن ثالث ذکر کرده است.

ویژگی دیگر اسلوب سید کشفی در تألیف و نگارش، استطرادات فراوان است، در اجابة المضطرّین و تحفة الملوک از این استطرادات فراوان است که به اندک مناسبتی مطلبی را ذکر می نماید و از آن مطلب نیز گه گاه به مطلبی دیگر گریز می زند، این روش گر چه موجب ازدیاد آگاهی خواننده خواهد شد، امّا تمرکز او را در دنبال کردن مطلب اصلی از میان می برد.

كشفی چندین اجابه را اختصاص می دهد به ذکر، آنچه مجتهد در استنباط احکام به آن نیازمند است، و تقسیمات حکمت نظری و عملی، و بیان ملکه عدالت، و راه شناختن مجتهد جامع الشرائط، و مراتب و اقسام تقلید، و سپس شرح کامل معنای تقلید. گرچه در ضمن این مباحث، مستوفی از مطالب ارزشمند یاد می کند، ولی بیم آن است که خوانندة عادی که در جستجوی مطالب اعتقادی است ارتباط این همه را با راهِ یافتن دین که مقصود مؤلف است به سادگی در نیابد.

ویژگی دیگر سید کشفی در نگارش کتاب اجابة و تحفة الملوک، استناد به روایاتی است که در مجامع روائی مورد قبول عموم دانشمندان شیعه ذکر نشده، بلکه انتساب آنها به معصومین علیهم السلام از نظر برخی از محقّقین مورد تردید است، نظیر حطبة البیان که سید در تحفة الملوک آن را نقل می کند و یا روایاتی که مستند اهل عرفان است و یا روایاتی که در کتب حافظ رجب البرسی آمده است، البته موضوع این نوع از روایات متناً و سنداً ، بالاستقال مبحثی است پر اختلاف، از نظر بسیاری از محدّثین که سخت پای بند موازین رجالی و قواعد اصولی هستند، پذیرفتن اینگونه روایات خالی از اشکال نیست، با وجودی که همین دانشمندان محتوای این روایات را در حق اهل بیت عصمت و طهارت می پذیرند. در مقابل دانشمندانی هستند که همه آنها را پذیرفتنی می دانند، با این قید كه محتوای این احادیث فراتر از حدّ فهم عموم مردم است و تنها خواص از اصحاب توان تحمّل مضامین آن را دارند. بنابراین کتاب سنا برق سید کشفی که شرح مقامات والای معصومین صلوات الله علیهم اجمعین است، در منزلتی قرار دارد که به جز خواصّ، كسی تحمل دریافت دقائق و ظرائف آن نخواهند داشت. همین جا باید گفت که سیّد در کتاب کفایة الایتام که آراء و استنباطات فقهی اوست، هرگز از روش فقهاء عظام شیعه فاصله نگرفته و در متن و سند روایات به روش اصولیین دقت کافی فرموده است.


...
ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
مروری اجمالی بر تطور فقه فتوایی
سیّد جعفر کشفی دارابی بروجردی (1189-1267ق) : سید حجّت کشفی
اشتباه تنقيح المقال درباره مدفن فخرالمحققين
ميرزا محمد تقى شيرازى قدس‏ سره (م 1338)
ذکر شریف "یا فاطمه" سلام الله علیها
آيه‏ اللّه‏ ميرزا محمد حسين نائينى قدس ‏سره (م 1355)
ناراحتى حضرت زهرا عليهاالسلام
ابعاد شخصيت شيخ انصارى
یادنامه مرحوم حضرت آیت الله محمد واعظ زاده خراسانی
انتشار شماره 11- 12 کتاب شیعه
شماره ششم کتاب شیعه منتشر شد .
حكيم جهانگيرخان قشقايى قدس ‏سره (م 1328)
سید صدرالدین صدر
شيخ محمد فاضل شربيانى قدس‏ سره (م 1322)
الصحف المطهره منتشر شد
سرگذشت ميرزا صادق آقا به قلم واعظ خيابانى
‌فضل بن شاذان در «‌الكافی»
ماجراى ملاقات با محمدرضا شاه
آیین گرامیداشت حجت الاسلام علی صدرایی خویی
انتشار کشف البراهین؛ جدیدترین اثر کلامی ابن ابی جمهور
شاگردان میر فندرسکی
ملاّى سى سال قبل، به درد امروز نمى‏ خورد
تأسیس الشیعة الکرام لفنون الإسلام
نگاهی به فعالیت های پژوهشی موسسه کتابشناسی شیعه
يكي از عجايب عصر!
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
علی اکبر زمانی نژاد
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top