کد مطلب: 5040
تاریخ درج مطلب: پنج شنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۶
شاگردان میر فندرسکی
برگرفته از کتاب "احوال و آثار میر فندرسکی"

به طور معمول ، شاگردان هر شخصيتى در آثار خود به نام استاد خود اشاره مى‏ كنند ، به گفتارها و آموزه‏هاى او استناد مى‏ جويند ، و شاگردى خود نزد استاد را بيان مى‏دارند ، تذكره ‏نويسان نيز از همين طريق به نام شاگردان شخصيت‏ ها دست مى‏يابند ؛ ولى جناب مير ، با توجّه به زمانه‏اى كه در آن قرار داشته است ، شخصيتى به شمار نمى‏ رود كه كسى خود را به او منسوب كند ، و نسبت به او را خوش بدارد .
اكنون پس از بررسى‏هاى فراوان ، ازجمله شاگردان بلافصل جناب مير كه ساليانى چند از درياى موّاج دانش و بينش وى سود جسته ‏اند ، و محصول تدريس آن دانشمند فرزانه به شمار مى‏روند ، مى‏توان به نام اينان اشاره كرد :
1 . ملاّرجب‏على تبريزى اصفهانى (م1080ق) .
متخلّص به «واحد» ، مدفون در تخت فولاد اصفهان . شاگرد جناب مير در متون معتبر قديم ، و علمدار بزرگ فلسفه او . نگارنده أصول آصفيّه ، اثبات واجب و رسالة الوجود . مكتبى كه به دست تواناى او پايه‏ريزى شده ، تأثير فراوانى بر سير انديشه عقلى پس از خود تا دوران معاصر داشته ؛ ولى متأسّفانه كم‏تر مورد توجّه و بررسى قرار گرفته است . در جلالت قدر و منزلت او همين بس كه گفته ‏اند : شاه عبّاس دوم خانه ‏اى براى خود در نزديكىِ خانه او تهيّه ديده بود ، و شخصا به خانه آخوند ملاّرجب‏على قدم مى‏گذارد .
تذكره‏ نويسان معاصر تبريزى ، به نام استادِ رجب‏على تبريزى در فلسفه ، اشاره‏اى نكرده ‏اند ؛ امّا برخى از منابع جديد ، با توجّه به تسلّط او بر مبانى حكمت مشّاء و تدريس متون آن ، و تمسّك به سخنان حكماى هند ، وى را از شاگردان ميرفندرسكى برشمرده ‏اند .
ملاّرجب‏على در آثار خود به اثبات مبانى حكمت مشّاء و ابن ‏سينا و انكار نظر مخالفان پرداخته است ، و گاه به گفتار حكماى هند استناد مى‏جويد كه از اين جهات ، متأثّر از طريقه فندرسكى به شمار مى‏رود . او در تأييد اقوال خود ، به اقوال فارابى ، مجريطى ، شيخ محمود شبسترى و صدرالدّين قونوى نيز استناد مى‏كند ، و مجموع نظريّات او ، منشأ ديگرى نيز دارد ، و از سمت و سوى ديگرى برخوردار است .
او به ترجمه آثار ميرداماد روى آورده است ، و خود را مديون متون اصلى شيعى و قرآن كريم و احاديث امامان معصوم  عليهم ‏السلام مى‏داند ، و نظريّاتى همانند قول  به اشتراك لفظى وجود ، نفى تشكيك ، انكار سنخيّت ميان علّت و معلول و  نفى وجود ذهنى را ارائه مى‏دهد كه متفرّد است ، و به نوعى ، به الهيّات تنزيهى منتهى مى‏شود .
حوزه فلسفى ملاّرجب‏على تبريزى با تربيت شاگردان متعدّد و مبرّزى همانند محمّدرفيع زاهدى (پيرزاده) ، قاضى سعيد قمى ، محمّدحسن قمى ، فاضل سراب ، لطف‏على ‏بيك افشار ، ملاّعبّاس مولوى ، محمّدشفيع اصفهانى ، سيّدمحمّد توفيقى ، امير قوام ‏الدّين رازى اصفهانى و ميرزا عبدالله اَجرى يزدى تأثير پر اهمّيتى بر تاريخ انديشه فلسفى گذاشت .
اين جريان فكرى ، از حيث روش و اسلوب و مفاد آن ، در مقابل حكمت متعاليه صدرايى قرار دارد ، و از زمان تأسيس آن تا دوران معاصر ، پيروانى براى خود داشته است . با صرف نظر از جريان فلسفى و مشرب فكرى ميرداماد ، مى‏توان گفت كه دو جريان فلسفى حكيم شيرازى و فيلسوف تبريزى به عنوان دو نوع طرز تفكّر معارض با يكديگر شناخته شده است ، و شاگردان هركدام از دو حوزه مذكور ، در اثبات انديشه ‏هاى استاد و ردّ و نقض آراى فلسفى طرف مقابل ، تلاش بسيارى انجام داده ‏اند .
2 . آقاحسين خوانسارى (1016 ـ 1098ق) .
فرزند جمال‏ الدّين محمّد خوانسارى . شاگرد مير در حكمت و عقليّات بوده است . آن‏گونه كه از بررسى حواشى و تعليقات او بر شفاى ابن سينا برمى‏آيد ، روش فلسفى او همان روش جناب مير بوده است . شگفت كه آقاجمال خوانسارى دوم ، حدوث دهرى ميرداماد را به چالش كشيد ، ولى پدرش شاگرد فندرسكى است كه از شاگردان مبرّز مدرسه ميرداماد به شمار مى‏رود . خواهيم گفت كه آقاحسين ، استادِ نوه جناب مير نيز به شمار مى‏رود .
3 . ملاّمحمّدباقر سبزوارى خراسانى (1017 ـ 1090ق) .
مشهور به محقّق سبزوارى . صاحب آثار قلمى فراوان . مدفون در سرداب مدرسه ميرزاجعفر در مشهد كه اكنون نزديك مزار شيخ حرّ عاملى واقع شده است . وى استادِ نوه ميرفندرسكى بوده است .
محقّق سبزوارى و آقاحسين خوانسارى هر دو برآمده از مجلس درس ميرفندرسكى به شمار مى‏روند ؛ امّا اندك اندك به راهى متفاوت از يكديگر رفته‏اند ، آقاحسين با تأكيد بر روش فلسفى جناب مير ، بر شفاى ابن سينا تعليقه مى‏زند ؛ ولى محقّق سبزوارى تعليقات آقاحسين خوانسارى را نقد مى‏كند ، و آقاحسين ، آن‏ها را پاسخ مى‏گويد . رساله شبهه استلزام آقاحسين خوانسارى ، دربردارنده گفت ‏وگوها و مناظرات ميان او و محقّق سبزوارى است .
4 . ملاّمحمّدكاظم طالقانى قزوينى (م محرّم 1094ق) .
سرسلسله آل نحوى و آل برغانى ، زعيم حوزه علمى قزوين و بنيان‏گذار مدرسه نوّاب در خيابان پيغمبريّه قزوين كه امروزه به مدرسه امام صادق عليه ‏السلام نام‏بُردار است . از آثار او حاشيه بر الهيّات شفا است .
5 . عطاءالله رودسرى گيلانى .
از زيديّه كه به مذهب شيعه دوازده امامى گراييد . نگارنده حواشى بر حاشيه قديم دوانى بر شرح جديد تجريد ، شرح مطالع و شرح حكمة العين .
6 . ميرزاابوجعفر كافى .
مشهور به كافى قائنى فرزند محتشم بن عميدالملك بن نظام‏ الدّين شهنشاه قائنى . نگارنده كتاب التّسهيل و شرحى بر ابيات سبعه خواجه نصيرالدّين طوسى در مراتب موجودات . هم‏چنين اثرى به نام المستورة يا مقالة فى اتّحاد العقل و العاقل و المعقول از خويشتن به يادگار نهاده كه ميكروفيلم آن به شماره 3/2981 در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران موجود است . ضياءالدّين محمّد بن امير جمال‏ الدّين محمّد علوى حسينى كه در 1075ق مالك اين نسخه بوده ، و مجموعه را فهرست‏نويسى كرده ، در هامش نوشته است : «مؤلّف در اين رساله ، اصولى آورده كه در سخنان مير آمده ، و در رساله صناعيّه او ديده مى‏شود ، چنان‏كه من از استادم آخوند ملاّموسى طبسى شنيده ‏ام» .
كافى قائنى اثر ديگرى نيز به نام مقالة فى بيان حال المعاد دارد كه در آن مى‏گويد : «يكى از اجلّه حكما و اكابر ايشان گويد كه اصحاب اين پيشه در عالم كل به منزلت ملائكه ‏اند» . ضياءالدّين علوى در هامش مى‏نويسد : «وهو السيّد الإلهي الأمير ابوالقاسم الإستراباديّ الحسينيّ» .
7 . محمّدرفيع نايينى (م 7 شوّال 1082ق) .
مشهور به ميرزا رفيعا فرزند حيدر بن زين العابدين علىّ بن حيدر طباطبايى .
8 . ميرسيّدعبدالرزّاق كاشانى .
9 . ميرمحمّدتقى مشهدى اصفهانى .
شاعر و عارف .
10 . محمّدسعيد كاشى .
فرزند محمّديوسف كاشانى . متخلّص به سرمد . يهودى بود ، و به دين اسلام ، مشرّف شد ، از اين خاطر ، به «جديدالإسلام» شهرت يافت .
از او است :
عمرى است كه آوازه منصور كهن شدمن از سر تو جلوه دهم دار و رسن را
11 . ابوالقاسم مشهدى .
12 . ابوعيسى محمّدحكيم بن محمّدصالح نيشابورى كه نزد جناب مير ، به تحصيل متون مربوط به موسيقى ، اشتغال داشته است .

شاگردان منسوب

در برخى منابع ، سه تن ديگر را نيز از شاگردان ميرفندرسكى شناسانده ‏اند كه  اشتباه است :
1 . سيّدعلى بن محمّد امامى عريضى اصفهانى ؛
2 . ملاّصدرا كه گفته ‏اند شاگرد جناب مير بوده ، و نزد جناب او ، به خواندن ملل و نحل شهرستانى اشتغال داشته است . پژوهشگران معاصر ، شاگردى ملاّصدرا نزد  مير را رد كرده‏اند ، و در نقد و ردّ اين مسأله گفته‏ اند كه صدرا پيش از 1037ق  آثار ارزشمند خود را به رشته تحرير كشيده است ، و در آثار خود از جناب مير ،  نامى نمى‏برد ، حال آن‏كه از مير داماد و شيخ بهايى در مقدّمه شرح اصول كافى  نام مى‏برد .
درست آن است كه ميرفندرسكى ، هم‏درس ملاّصدرا ، در جلسات درس ميرداماد بوده است . بعضى برآن‏اند كه آن‏چه در اسفار از قول حكيمان هند آمده است ،  توسّط ميرفندرسكى به ايران منتقل شده ، و به طور مستقيم و يا نامستقيم ، به  دست ملاّصدرا رسيده است . به هرحال ، اگر اين نظريّه درست نيز باشد ،  بازهم مى‏تواند نشانگر دوستى جناب مير و ملاّصدرا به شمار رود ، نه شاگردى صدرا نزد مير .
3 . ملاّمحمّدصادق اردستانى (م1134ق) .
از حكما ، عرفا و زهّاد اصفهان در دوره صفوى . استاد ملاّمحمّدصالح خلخالى (م 1175ق) كه قصيده ياييّه جناب ميرفندرسكى را شرح كرده است . به ميرفندرسكى خلوصى داشت ، در زمان شاه سلطان حسين صفوى به بيرون از شهر ، تبعيد شد ، و عيال او از شدّت سرما جان سپردند . وى گفته است كه پس از وفات جناب مير نيز بيست ماه هر روز بر سر قبر مير رفته‏ام ، و در خدمت او درس خوانده ‏ام .
از آثار اردستانى است : دو رساله درباره جعل ، حكمت صادقيّه ، رساله در وجود ، رساله در تفسير آيه نور به طريق كشف و اشراق ، رساله تباشير در عرفان ، رساله در مبدأ و معاد ، حاشيه بر شفاى ابن سينا ، رساله در پاسخ به پرسش‏هاى سيّدعلى حسينى .



...
ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
علامه سید ناصر حسین هندی
گزیدۀ مهمترین مقالات دربارۀ شیخ بهایی
کتابخانه آیه الله چهارسوقی
گزارشی از کتاب گزیده دانشوران و رجال اصفهان
میرزا صادق مجتهد تبریزی از منظر تراجم نگاران
اعمال خالده و خدمات اجتماعى حضرت آیت الله چهارسوقی
ولايت فقهاى جامع الشرايط
مقدمۀ اصول دین
گزارش انتقادی از منابع شرح‌ حال شیخ بهایی
مجموعۀ جباعی
فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری
شرح حال آیةاللـه آقاى حاج شيخ آقا بزرگ طهرانى| علامه روضاتی
روضاتی نامه| محمد حسین تسبیحی (رها)
مقدمه بحر المعارف
اتقان و پختگى در نگارش
اساسنامه موسسه کتابشناسی شیعه
کتابیات 1 | محسن صادقی
حدیث نصر
درنگی برکرامتی از « میرزاطاهرتنکابنی» | علی حسن بگی
معرفی کتاب :زندگانی آیة الله چهارسوقی
شناخت نامه آیت الله حاج شیخ محمد حسین احمدی گلپایگانی|علی حسن بگی
معرفی "احوال و آثار بهاء الدین عاملی معروف به شیخ بهایی"
مروری اجمالی بر تطور فقه فتوایی
سیّد جعفر کشفی دارابی بروجردی (1189-1267ق) : سید حجّت کشفی
اشتباه تنقيح المقال درباره مدفن فخرالمحققين
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top