کد مطلب: 5039
تاریخ درج مطلب: پنج شنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۶
ملاّى سى سال قبل، به درد امروز نمى‏ خورد
برگرفته از "تنهای شکیبا"


ناظم‏ الاسلام كرمانى، مورخ مشهور مشروطه كه دشمنى سختى با شيخ دارد، مى‏ گويد: زمانى به شيخ شهيد گفته است كه: «ملاى سيصد سال قبل به كار امروز مردم نمى‏خورد»، و شيخ بلافاصله بر كلام وى تكمله زده است كه:
خيلى دور رفتى! بلكه ملاى سى سال قبل به درد امروز نمى‏ خورد. ملاى امروز بايد عالم به مقتضيات وقت باشد، بايد مناسبات دُوَل [= سياست جهانى ]را نيز عالم باشد.
نورى در اين عرصه نيز همچون ساير موارد، فقط حرف نمى‏زد و عمل مى‏كرد. چنان كه قبلاً نيز به مناسبت بحث از «جامعيت علمىِ» شيخ آورديم، حاج شيخ حسين لنكرانى ضمن اشاره به روابط خاصّ مرحوم شيخ فضل الله با حاج ميرزا عبدالغفار خان نجم الدوله ـ رياضى دان و منجّم نامدار، و دانشمند ذوفنون عصر قاجار ـ مى‏گفت: اوراق و نشرياتى كه در خارج كشور نشر مى‏يافت و ارتباط به اسلام و ايران داشت، به وسيله مرحوم حاج نجم الدوله تهيه و همراه ترجمه قسمتهايى كه به زبانهاى غيرشرقى نوشته شده بودند، به شيخ تحويل داده مى‏شد. ضمناً نقل شده كه حاج نجم الدوله رابط ميان شيخ و سيد جمال‏ الدين اسدآبادى همدانى معروف بودند. مؤيّد اين امر، مشابهت و نزديكى ميان سخنان شيخ در تبيين ماهيت مكاتب غربى نظير ناتوراليسم و مانند آن، با مندرجات رساله سيد جمال‏ الدين در ردّ نيچريه است.
در همين زمينه، بايد به نامه مهم محمد خان قزوينى مشهور، دانشمند معروف و بنيان گذار روش تصحيح متون به شيوه علمى در ايران، به شيخ در صدر مشروطه اشاره كرد كه قزوينى در آن، ضمن تأكيد بر امتياز خاصّ روحانيت شيعه بر مقامات كليسا، در رهبرى نهضتهاى رهايى بخش و عدالت‏خواه، شرحى از مصادره اموال كليسا در همان ايام به وسيله دولت فرانسه و موافقت مردم آن كشور با اين امر، به شيخ نوشته و شايد به طور ناخواسته، توجه شيخ را به ماهيّتِ ضدّدينىِ فرهنگ و تمدن غرب، جلب كرده است. افزون برآنچه گفته شد، شيخ با مبانى فرهنگ و تمدن غرب، و اصول موضوعه فكرى و سياسى آن، آشنايى كلّى اما عميقى داشت و اشاراتى كه در جاى جاىِ مكتوباتِ عصرِ مشروطه اش به انديشه و نظام فكرى و حقوقىِ حاكم بر مغرب زمين دارد، گواه اين امر است.
سخن از نامه قزوينى به شيخ فضل الله رفت. بايد خاطر نشان ساخت كه شيخ، كارِ تهيه، ترجمه و ارسال مندرجات مطبوعات اروپايى درباره ايران را در صدر مشروطه، به محمدخان قزوينى واگذاشته بود كه نزد شيخ درس خوانده بود و آن زمان در اروپا به سر مى‏برد. قزوينى در نامه يادشده به شيخ چنين مى‏نويسد:
...از اينكه مرقوم فرموده بوديد كه مجلس محترم شوراى ملّى رو به استحكام و مزيد قوّت است، فوق العاده اسباب مسرّت كافّه دعاگويان و ايرانيانِ مقيمينِ پاريس گرديد؛ چرا كه اين تصديق از مثل بندگان حضرت مستطاب‏عالى،  در حكم نصّ قاطع و برهان ساطع است. و همچنين از پيشرفت تشكيل بانك ملّى كه آرا در باب آن در اينجا مختلف بود، كمال اميدوارى به بقاى استقلال وطن عزيز و مزيد تقويت دين حنيف اسلام گرديد.
تمام اينها از تفضّلات وجودهاى محترم حجج اسلاميه طهران (مَتَّعَنَا اللهُ بِطولِ بَقائِهِم)، على الخصوص بندگان حضرت مستطاب عالى و حضرت مستطاب آقاى آقا مير سيد محمد طباطبايى و حضرت مستطاب آقاى آقا سيد عبدالله (ادام الله ظلّهما) مى‏باشد.
و اين مسأله خيلى در اينجا مطرح گفتگو در روزنامها [كذا ]شد كه چگونه رؤساى روحانيين اسلام، قائد ملّت به اصلاح گشتند و حال آنكه رؤساى مذهب عيسوى تا آخر نَفَسى كه داشتند، در مقاومت با اصلاحاتِ مقتضيه عصر، مقاومت نمودند، تا كار الآن به آنجا كشيده است كه حكومت فرانسه در يك ماه قبل، تمام اموال و اراضى و مستغلات و ابنيه و مدارس و صَوامِع و كَنايِس و اَدْيِرَه و غيرها كه در تصرّف قسّيسين و راهبان بود، بِتَمامِها از ايشان گرفت و بعضى از رؤساى مذهب كه قدرى مقاومت نمودند، يك فوج ژاندارم فرستاد و ايشان را در روز روشن از خانه بيرون آورده، در... راه آهن جاى داده، از سرحدّ فرانسه اخراج كردند و تمام مردم توى كوچه به ايشان نگاه مى‏كردند و اصلاً از كسى حركتى در همراهى با ايشان صادر نشد.
وَ العابرونَ بِمَنْظَرٍ وَ بِمَسْمَعٍ لا جازعٌ مِنْهُم وَ لا مُتَوَجِّعٌ
...مخصوصاً خيلى اسباب رقّت بود وضع رئيس اَساقِفه پاريس كه پيرمردى بود نود ساله و موى ابروان و مژگانش مانند پنبه سفيد و... پشتش را روزگار مُقَوَّس كرده و ضعف... بى اندازه در وى اثر كرده، جمعى از اجلّه رجال فرانسه به صومعه [اى ]كه پنجاه سال بود در آنجا منزل داشت، رفته، حكم دولت را در باب اخراج او به وى رسانيدند. كشيشان معتبر، پيرمرد نود ساله را به زحمت از زمين بلند كرده، دو نفر از عظماى اساقفه زير بازويش را گرفته و باقى قِسّيسين و شَمامِسه اطراف او را نگاهداشته... بيرون آوردند و قريب پنج‏هزار نفر از مرد و زن جمع شده بودند.
وقتى كه دم پلّكان رسيد، سرِ به زير افتاده‏اش را به زحمت بلند كرد و مويهاى ابروان را از روى چشم عقب زد و روى به مردم آورده، با صدايى به غايت ضعيف مانند صداى شخص محتضر گفت: فرزندان من، خداوند بركات خود را بر شما نازل كند.
غالب مردها اشك از چشمشان جارى گرديد و زنها به آواز بلند گريه مى‏كردند. با همين حال، سر دست، پيرمردِ نحيفِ سقيم را بردند و... اعوان حكومت فوراً صومعه و اموال آن را تصاحب نمودند.
سياسيّين اروپا گويا گمان مى‏كردند كه علماى اسلام نيز از اين سنخ اند و للّه الحمد و المنّة كه علما و حجج اسلاميه طهران (متّع الله المسلمين بطول حياتهم) به عقلاى اروپا ثابت نمودند كه لا يستوى الظّلّ والحرور و لا الظلمات و النّور. نور فرقان را با ظلمت صليب چه نسبت، و ايمان فطرى توحيد را با كفر مصنوعى تثليث چه مُقايست [؟!]... .
شعار اصلى انقلاب به اصطلاح كبير فرانسه، اين بود: نه قانون، نه شاه، نه خدا! (Ne Roi, Ne Loi, Ne Dieu). نيز شعار مى‏دادند: تا وقتى روده‏هاى آخرين فرمانرواى مستبد، با آخرين كشيش به دار كشيده نشود، مردم به آزادى نخواهند رسيد! و جناب قزوينى هنگام نگارش اين نامه، نمى‏دانست كه نفوذ رگه‏هاى فرهنگِ اومانيستى ـ فراماسونىِ انقلاب فرانسه در ميان جناح تندرو مشروطه، نهايةً كار را به جايى خواهد رساند كه شيخ فضل الله كه مخاطبِ عالى مقام وى در اين نامه است، سرنوشتى به مراتب بدتر و فجيع تر از رئيس اسقفان پاريس خواهد يافت.
به هر روى، شيخ با مبانى فرهنگ و تمدن غرب و اصول موضوعه فكرى و سياسى آن، آشنايى كلّى اما عميق داشت و اين امر، به وضوح از تحليلهاى وى درباره نظام فكرى و حقوقىِ مغرب زمين بر مى ‏آيد.



...
ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
مروری اجمالی بر تطور فقه فتوایی
سیّد جعفر کشفی دارابی بروجردی (1189-1267ق) : سید حجّت کشفی
اشتباه تنقيح المقال درباره مدفن فخرالمحققين
ميرزا محمد تقى شيرازى قدس‏ سره (م 1338)
ذکر شریف "یا فاطمه" سلام الله علیها
آيه‏ اللّه‏ ميرزا محمد حسين نائينى قدس ‏سره (م 1355)
ناراحتى حضرت زهرا عليهاالسلام
ابعاد شخصيت شيخ انصارى
یادنامه مرحوم حضرت آیت الله محمد واعظ زاده خراسانی
انتشار شماره 11- 12 کتاب شیعه
شماره ششم کتاب شیعه منتشر شد .
حكيم جهانگيرخان قشقايى قدس ‏سره (م 1328)
سید صدرالدین صدر
شيخ محمد فاضل شربيانى قدس‏ سره (م 1322)
الصحف المطهره منتشر شد
سرگذشت ميرزا صادق آقا به قلم واعظ خيابانى
‌فضل بن شاذان در «‌الكافی»
ماجراى ملاقات با محمدرضا شاه
آیین گرامیداشت حجت الاسلام علی صدرایی خویی
انتشار کشف البراهین؛ جدیدترین اثر کلامی ابن ابی جمهور
شاگردان میر فندرسکی
ملاّى سى سال قبل، به درد امروز نمى‏ خورد
تأسیس الشیعة الکرام لفنون الإسلام
نگاهی به فعالیت های پژوهشی موسسه کتابشناسی شیعه
يكي از عجايب عصر!
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
علی اکبر زمانی نژاد
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top