کد مطلب: 4959
تاریخ درج مطلب: چهارشنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۶
شخصیت شناسی علامه سید محمد قلی (والد صاحب عبقات)| ناصرالدین انصاری قمی
حدود دو قرن است که نام و یاد علامه کبیر سید محمد قلی موسوی و فرزندان، نوادگان، خاندان و نیاکانش در بلاد هند و دیگر کشورهای اسلامی، آوازه افکنده و بیت اصیل و شریف او، از بیوت پرافتخار شیعه در عالم اسلام است.

سیدمحمد قلی و فرزندانش در زمانی می‌زیستند که هجوم به باورها و عقاید شیعه، به اوج خود رسید و مولوی عبدالعزیز دهلوی (م ۱۲۳۹ق) با نگارش تحفه اثنا عشریه، به ردّ و نقد مذهب حقّه امامیّه برخاست و با عباراتی سخیف و خالی از برهان و آکنده از تهمت و دروغ، به شیعه حمله کرد. وی با کتابش، خدمتی بزرگ به استعمار بریتانیا ـ که در پی غارت ثروت و منابع عظیم انسانی و مالی به هندوستان آمده بود ـ نمود. با گذشت زمان و ترجمه و تلخیص این کتاب به زبان های اردو و عربی، نیروهای عظیم امّت اسلامی، دچار تفرقه و اختلافی شدند که همچنان ادامه دارد. وی، این کتاب را پیش از بحث با علمای شیعه منتشر کرد. در این زمان مردان حق و رجال حقیقت، مانند: میرزا محمد دهلوی (صاحب نزهه اثناء عشریه) و سید محمد قلی موسوی و فرزندش میرحامد حسین (صاحب عبقات) به پا خاستند و از ساحت مقدس امیرالمؤمنین (علیه السلام) مردانه دفاع کردند؛ آنان حق را آشکار ساختند و کتاب‌های عظیم و جاودانه ‌ای مانند: تشیید المطاعن و عبقات الانوار را پدید آوردند.
این مقاله، به شرحِ زندگی علامه بزرگ و فقیه و متکلم سترگ شیعه آیه الله العظمی سید محمدقلی موسوی لکهنوی می‌پردازد. شخصیتی که هنوز ـ بعد از دویست سال ـ اثرِ نَفَسِ شریفش در شهر «لکهنو» باقی است. خانواده‌اش همچنان پرچمدار علم و فقاهت هستند و کتاب هایشان، پرتو افکن حق و حقیقت. نام و یادشان جاودانه باد.

ولادت

علامه بزرگ سید محمد قلی موسوی، در بامداد روز دوشنبه پنجم ذیقعده ۱۱۷۴ یا ۱۱۸۸ق در «کُنتور» زاده شد.[۱] (مطابق با سال ۱۷۷۴ م و ۱۱۵۳ هجری شمسی)
نسب آن سید بزرگوار با ۲۵ واسطه به حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) می‌رسد؛ بدین شرح:
سیدمحمد قلی، بن سید محمد حسین معروف به الله کرم، بن سید حامد حسین، بن زین العابدین، بن سیدمحمد بولاقی، بن سیدمحمد معروف به سید ملا، بن سید حسین معروف به سید میئهر، بن سید حسین، بن سید جعفر، بن سیدعلی، بن سید کبیرالدین، بن سید شمس الدین، بن سید جمال الدین، بن ابوالمظفر سید شهاب الدین حسین (ملقب به سیدالسادات)، بن سیدعزالدین محمد، بن سید شرف الدین ابوطالب، بن سیدمحمد محروق، بن حمزه، بن علی، بن ابی محمد، بن جعفر، بن مهدی، بن ابی طالب، بن علی، بن حمزه، بن ابی القاسم حمزه، بن الامام الکاظم موسی بن جعفر (علیه السلام) .[۲]

خاندان

او از خاندانی بزرگ ـ از سادات مشهور نیشابور ـ با پیشینه‌ای علمی و سترگ برخاست. پدرش سیدمحمد حسین (معروف به الله کرم)، از علما و فقهای زمان خویش بود که بسیاری از علوم را نزد مولوی عبدالرب حضرت پوری (که در نهان، شیعه بود) آموخت و قرآن و بسیاری از کتب حدیثی را مانند: تحفه الزائر و حق الیقین (علامه مجلسی) و جامع عباسی (شیخ بهایی) را استنساخ کرد.
نواده اش سیداعجاز حسین، درباره او می نویسد:
سید محمد حسین، فرزند سید حامد حسین، فرزند سید زین العابدین کنتوری نیشابوری، عالم فاضل زاهد، فقیه با تقوا و پرهیزگار بود و مانندی برایش در زهد و عبادت، در زمان خودش یافت نمی  شد. پدرم (سید محمدقلی) می گفت: او از اوّل تکلیفش، نمازهای نافله  اش فوت نشد و او صاحب کرامات، جلیل القدر، عظیم الشأن و برکنار از خلق و دور از دنیا و اهلش بود.
اصول و فروع را از شیخ عبدالرب حضرتپوری فراگرفت و کتب بسیار به خطش نگاشت و دعاهای فراوان از کتب معتبره انتخاب و گردآوری کرد و قرآن را هم به خطّش، کتابت نمود. و این کتاب ها در کتابخانه پدرم(ره) موجود است و زمانی که او درگذشت، والد علامه  ام هفت ساله بود. وفات سید موصوف الصدر هم در سال ۱۱۸۱ بود.(۳)
او پیش از ولادت فرزند برومندش در عالَم رؤیا دید حضرت صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به او سه میوه عطا فرمود که دو تا نارس و یکی رسیده و کامل بود. پس از آن، خداوند سه پسر به وی داد که آن ها را مهدی قلی، هادی قلی و محمدقلی نامید؛ ولی دو فرزند نخست در کودکی و نوجوانی بدرود زندگی گفتند و تنها سید محمدقلی برایش ماند و «آن علامه را حق سبحانه و تعالی به فضل و کمال، فایق علی الامثال گردانید و تعبیر خواب آن عالی جناب به ظهور انجامید».(۴)
نیاکانش همه از سادات عالی درجه نیشابور بودند که در حمله هولاکو خان مغول، از نیشابور به سوی هند، مهاجرت نمودند. آزاد کشمیری می  نویسد:
سید شرف الدین با برادرش سید محمد، در حادثه هولاکوخان از مُلک خراسان برآمده، در دیار هندوستان رسیدند. وی دارای کمالات صوری و معنوی بود و در قصبه کنتور مقیم گشت تا آن که از این عالم نقل کرد. بعد از وی، سید عزالدین پسرش به جای پدر قائم مقام شد و از وی، پسر رشیدش میر سیدعلاءالدین (یا در نقل دیگر ابوالمظفر شهاب الدین) متولد گشت و بعد از بلوغ، انواع علوم صوری و معنوی حاصل کرد. او به مدارج دینی و دنیوی رسید و در مرتبه ارشاد و بذل و عطا مشهور بود و صاحب تصانیف لایقه است. در قصبه کنتور نشو و نما یافت و در همان جا وفات کرد و همگی سادات نیشابور که در آن جا رحل اقامت انداخته  اند، از نسل سید علاء الدین مذکورند و الحال هم اکثر اعیان و اشراف، از نسل سید مزبور در قصبه کنتور موجودند و مرقد پاکش، در کنتور زیارتگاه خلایق نزدیک و دور است.[۵]

تحصیلات

سیدمحمد قلی، کتاب های اوّلیه را در لکهنو نزد فضلای عصرش فرا گرفت و پس از آن به محضر پرفیض علامه غفران مآب سید دلدار علی نقوی (۱۱۶۶ـ ۱۲۳۵ق) رسید و از او بهره های فراوان برد و خود با فکر، دقت و مطالعه در اکثر علوم و فنون ـ به ویژه در علم کلام ـ تبحّر و احاطه بسیار پیدا کرد. عظیم آبادی می  نویسد: «اکثر کتب درسیه را به فکر و مطالعه خود برآورده، به غایت ذکی الطبع و حدید الذهن بود».[۶]
تدریس و قضاوت
آوازه مرحوم علامه سیدمحمد قلی و تدریس او، بسیاری از فاضلان و دانش  پژوهان را به سویش کشانید. او، نخست در شهر «میرتهه» ـ از توابع لکهنو و نزدیک دهلی ـ به تدریس، قضاوت و احیای حق و عدالت اشتغال داشت و متصدّی مقام فتوا بود و در آن جا رساله «عدالت علویه» در بیان احکام قضا و افتا و شرایط قاضی و مفتی را نگاشت. به نوشته مرتضی حسین: «او در فیصله دادن مرافعات و حلّ مشکلات طرفین دعوا شهرت یافته بود و درباره کرامات وی سخن‌ها شنیده شده است».[۷] به نوشته آزاد کشمیری:
… رساله عدالت علویه که شاهد عدل بر حزم و احتیاط آن جناب است، در همان أحیان تألیف نموده و حکایات قضا و افتا و فیصله  جات آن والاصفات بر السنه و افواه عام و خاص، سایر و دایرند. و از جمله کرامات باهرات آن جناب است آن چه از بعض ناقلین به سمع راقم الحروف رسیده که وقتی که آن جناب در قضایای مرفوعه نظر می فرمود و در فصل خصومات شروع می نمود و بعد امعان نظر، حق را به سوی احد المتخاصمین ظاهر می‌فرمود، چنان به وقوع می پیوست که اگر یکی از آن دو شیعی است، او را بر مقابلش که از مخالفین می  بود ظفر حاصل می آمد و همچنین اگر یکی از ایشان از اهل اسلام می‌ بود و خصم او از کفار، حق به سوی اسلامی ظاهر و آشکار می ‌شد.[۸]

تدریس

آن عالم بزرگ، در مدّت تدریس خویش، شاگردان فراوانی پرورش داد که برخی از آنان عبارتند از:
۱ ـ فرزند برومندش، علامه کبیر سیدمیرحامد حسین (۱۲۴۶ـ ۱۳۰۶ق) صاحب عبقات الانوار؛
۲ ـ فرزند بزرگ ترش، مولانا سید سراج حسین (۱۲۱۱ـ ۱۲۷۳ق) حکیم، طبیب، ریاضی دان و صاحب «رساله در مخروطات»؛
۳ ـ فرزند میانی  اش، علامه سید اعجاز حسین (۱۲۴۰ـ ۱۲۸۶ق) صاحب کشف الحجب و شذور العقیان؛
۴ ـ سلطان العلماء سیدمحمد نقوی نصیرآبادی (۱۱۹۹ـ ۱۲۸۴ق) صاحب طعن الرماح و الضربه الحیدریه .
۵ ـ دامادش، سیدغلام حسنین کنتوری (۱۲۴۷ـ ۱۳۳۷ق) صاحب انتصار الاسلام.

تألیفات

از آن متکلم نامی شیعه، تألیفات و تصنیفات بسیار در علوم فقه، حدیث، تفسیر و بیش از همه کلام و عقاید برجای مانده است. روشن است که تألیف کتب متعدّد کلامی نیازمند آگاهی‌ های بسیار در دانش  های گوناگون است که این مهم در جای جای نوشتارهای علامه سید محمدقلی به چشم می  خورد. صاحب تذکره العلماء درباره او می نویسد:
مدقق محقق، فاضل لوذعی (بسیار زیرک)، سید جلیل اوحد المعی (تیزهوش)، مولوی سید محمد بن محمد بن حامد کنتوری، مشهور به سیدمحمدقلی که یکه  تاز معرکه فضل و کمالات و مناظر میدان مناظرات و مباحثات بود. تصانیف انیقه اش بر نصرتش مذهب حق را دلیلی است ساطع و برهانی است قاطع … .[۹]
مرتضی حسین هم می  نویسد:
وی در حدیث، رجال، تاریخ و مناظره رکن بزرگی در شبه قاره هند بود. کتاب هایش برای ملت جعفریه باعث افتخار است؛ چراکه دَری تازه در زمینه تفسیر و کلام و مناظره بر روی اهل تحقیق و بحث گشود. وی در وسعت نظر و دقت در تحقیق و رعایت اصول نگارش یگانه عصر خویش بود و در حقیقت، یکی از مناظرین برجسته شبه قاره هند به شمار می‌رفت … .[۱۰]
نویسنده نجوم السماء هم می ‌نویسد:
از اکابر متکلمین عظام و اجله علمای اعلام و اساطین مناظرین فخام (بلند مرتبه) ـ بود ـ . جِدّ و جهد و کدّ و کدّ او در إعلای لوای شریعت و حمایت دین و ملت کالنور علی شاهق الطور (مانند روشنایی بر بلندای کوه طور) بر السنه جمهور مذکور (بر زبانهای تمام مردمان جاری) [است] و نوادر تحقیقات و غرایب تدقیقات و محامد صفات و معالی کرامات آن رفیع الدرجات در مصنفات و مؤلفات متأخرین مرقوم و مسطور [است]. صیت فضل و کمال آن محیی طریقه آل در شش جهت احاطه نموده، در سایر علوم دینی و انواع فنون یقینی، خاصه در فن تفسیر و علم کلام بی نظیر و امام همام بود. کتاب مستطاب تقریب الافهام در تفسیر آیات الاحکام، از مصنفات آن جناب بر غزارت (بسیاری) علم و فضل و تبحر و علوّ مرتبه او در علم تفسیر، دلیلی است روشن و حجتی است مبرهن. بالجمله توصیف و تعریف آن مستجمع الکمالات از حیّز تقریر و تحریر بیرون است:

زبانش مظهر اسرار تحقیق ضمیرش مطلع انوار توفیق
ز توضیح بیانش گشته روشن بر اهل علم هر مشکل ز هر فن

فررندش علامه سیداعجاز حسین هم می نویسد:
پیشوای بلند همّت و آقای بزرگوار، مقدس پرهیزکار و صاحب افتخار پایدار، رسیده به بالاترین مراتب دانش و کردار که در آن سستی و لغزش و انحراف راه ندارد. دارای عزّت استوار و افتخار بلند مرتبه، اهل فهم و دقت بسیار پدرم علامه بزرگوار ـ که خداوند درجاتش را بلند گرداند ـ هماره مشغول تألیف و ترویج شعائر دین و شب و روز در اندیشه دفع شبهات مخالفین بود. وی پُر عبادت، خوش اخلاق و برکنار از مردمان بود.[۱۱]
و صاحب ریحانه هم می نویسد: «مفتی از اکابر علمای امامیه هند که بسیاری متتبع و محقق مدقق و جامع معقول و منقول و متکلم جدلی حسن المناظره بوده و در ردّ مخالفین مذهب اهتمام تمام داشته [است]».[۱۲]

تألیفات آن علامه بزرگ و محدث سترگ شیعه در فنون مختلف، عبارتند از:

۱ـ تقریب الأفهام فی تفسیر آیات الأحکام (فارسی)[۱۳]
۲ ـ تطیهر المؤمنین عن نجاسه المشرکین؛ در احکام نجاست کفار(هند، ۱۲۶۱ق)؛[۱۴]
۳ ـ احکام عدالت علویه (فارسی)؛ در دوازده باب و یک خاتمه (هند)؛[۱۵]
۴ ـ أبنیه الافعال؛ در علم صرف (اردو)[۱۶]
۵ ـ تکمیل المیزان لتعلیم الصبیان؛ شرح کتاب میزان در علم صرف[۱۷]
۶ ـ الحواشی و المطالعات[۱۸]
۷ ـ نفاق الشیخین بحکم احادیث الصحیحین؛[۱۹] (هند، مطبعه شریفیه) ۵۶ صفحه. (مؤلف دو حدیث صحیح از بخاری و مسلم آورده: ۱٫ در بیان علامات نفاق؛ ۲٫ در نزاع امیرالمؤمنین علیه السلام و عباس در امر فدک)؛
۸ ـ مزیل الوسواس فی ردّ من تبع الخنّاس؛[۲۰] نسخه خطی ناقص آن در کتابخانه مرکز احیای میراث اسلامی در قم (به شماره ۹۸۸) موجود است.[۲۱]
۹ ـ رساله در تقیه (فارسی، لکهنو) ؛ فرزندش میرحامد حسین آن را به اردو ترجمه و در مجله الاصلاح چاپ کرده است؛[۲۲]
۱۰ـ رساله در گناهان کبیره (فارسی)[۲۳]
۱۱ـ سیف ناصری؛ ردّ باب اول تحفه اثنا عشریه عبدالعزیز دهلوی (که درباره تاریخ فرقه های شیعه است)؛ نسخه‌ ای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی، به ش ۱۱۴ (در ۲۸۸ برگ وزیری) موجود است؛[۲۴]
۱۲ـ تقلیب المکائد؛ رد باب دوم تحفه اثنا عشریه (فارسی).[۲۵] این کتاب، در کلکته، در سال ۱۲۶۲ق به چاپ رسیده و در دست چاپ مجدد است.
۱۳ـ برهان سعادت؛ ردّ باب هفتم تحفه اثنا عشریه (فارسی).[۲۶] این کتاب در موضوع امامت ائمه طاهرین علیهم السلام بوده و نسخه  ای از آن در کتابخانه راجه رضا (رامپور ـ هند) به شماره ۵۵۵ در ۵۱۰ برگ موجود است.[۲۷] آزاد کشمیری، درباره آن می  نویسد:
نسخ این کتاب، در حیات آن جناب، به اکناف و اقطار مشتهر گشته و علمای اعیان و نُبهای عالی شأن عصرش به وصف آن کتاب، رطب اللسان بودند. جناب سلطان العلماء مولانا السید محمد ـ طاب مرقده ـ در بعض مکاتیب خود که به آن جناب نوشته، مدح و ثنای بلیغ در حق کتاب مزبور فرموده و معاصرش عین الاعیان مرحوم سبحان علی خان هم در مکتوبی … نوشته:
« ابر مدرار عنایت، بحر زخار رأفت، محیط معقول و منقول، حاوی فروع و اصول، مولوی صاحب، مخدوم نیازکیشان، نحریر زمان دام مجدکم. سرلوح نیاز نامه به نیازمندی  ها نموده، گزارش می دهد که رساله ردّ تحفه اثنا عشری تصنیف ملا زمان را دیدم. سبحان الله! چقدر درر غرر جواب های دندان شکن از بحر طبع گرامی سر بر زده و الحق چنین جوابی کمتر از فضلای سابق هم سرانجام یافته باشد. هر فقره  اش ذوالفقاری است برای قطع رئوس ادله مخالفان. اگر غلط نکنم به آن جناب ارث از جناب حیدر کرار رسیده بر وجود سراپا خیر و برکت سامی. امروز اهل حق، هرقدر که نازش نمایند می  زیبد. خامه مقصور اللسان چندان که به مدح طرازی جناب پردازد، اندکی است از بسیار. زیاده نیاز سبحانعلی».[۲۸]
۱۴ـ تشیید المطاعن لکشف الضغائن؛ ردّ باب دهم تحفه اثنا عشریه (فارسی)[۲۹] این کتاب درباره مطاعن، قبایح افعال و بدعت های خلفای ثلاث است. این کتاب شریف چند بار در هند، و اخیراً در ۱۶ جلد (همراه با یک جلد مقدمه) با تحقیق آقایان: غلام نبی بامیانی، میر احمد غزنوی و برات علی سخی داد به چاپ رسیده است.
مؤلف، در این کتاب تمام مطاعن خلفای جور را از نظر رجال، حدیث و تاریخ، استوار ساخته و تمام نقض های عبدالعزیز دهلوی ـ که در حقیقت، بافته  های علمای عامه است ـ را از دیدگاه حدیثی و رجالی باطل و دروغ ها و تهمت  های آنان را فاش کرده است. سید اعجاز حسین، درباره آن می  نویسد: « تشیید المطاعن، کتابی است که هیچ کس مانند آن را ندیده و تاریخ همتایش را پیدا نخواهد کرد. آن، دربرگیرنده الزام های استوار و پاسخ های محکم و پایدار است و مشتمل بر مطالبی است که در هیچ کتابی، این مطالب ـ که سبب قطع نزاع و فصل خطاب به جواب های شافی است ـ یافت نمی  شود».[۳۰]
آزاد کشمیری هم می  نویسد:
… و آن کتابی است نهایت مبسوط در دو مجلد کبیر که مثل آن در حسن بیان و رشاقت عنوان و لطف تقریر و متانت تحریر و استیعاب اقوال و ضبط احوال رجال و افحام (خاموش کردن) معاندین و قطع لسان جاحدین و استیعاب شبهات مخالفین و ایضاح عوار غلطات این جماعت زائغین (روشن گری نابینایی غلط های این گروه آواره و گمراه) از سابق ازمان تا این اوان از تصانیف احدی از علمای اعلام و افاضل عالی مقام، به ظهور نرسیده.[۳۱]
محمد امین مرعی الظاکی هم می نویسد:
تشیید المطاعن از نفیس  ترین، ارزشمندترین و با عظمت  ترین کتاب هاست. به خدا سوگند! این کتاب، گوهری ارزشمند و درّی بی مانند و یگانه روزگار است، که دیگران از آوردن مانند آن ناتوانند. این کتاب، افتخار زمان ماست. هیچ یک از نویسندگان چنین نوشتاری نداشتند تا بر او پیشی گرفته باشند. او از همه گوی سبقت را ربوده و کسی را یارای تقدیم بر او نیست.
در این کتاب، مطالبی گردآوری شده که در کتاب های گسترده دیگران ـ که بزرگان گواهی بر عظمت آن ها داده  اند ـ پیدا نمی  شود. کسی که این کتاب را داشته باشد مغبون نیست و هرکس مطالب آن را بداند، نادان نیست.
چه بسیار کسانی که به واسطه این کتاب گران مایه هدایت و رهنمون شدند، که شمارش آن ها در حساب ناید و در این کتاب نشاید؛ چه از شهرهای هند و چه از بلاد اسلامی.
پس از انتشارش، دانشمندان و نویسندگان با آغوش باز آن را پذیرفته و از هر طرف به سویش سرازیر شدند تا آن که نسخه هایش تمام شد… من پس از دیدن آن کتاب، آن را بسیار بزرگ تر از آن چه شنیده بودم، یافتم. آری؛ آن گوهری است گران قیمت که نمی  توان برایش قیمتی گذاشت.[۳۲]
مؤلف در این کتاب با مراجعه فراوان به کتب شیعه و سنی ـ اعم از کتاب‌های لغت، ادبیات، شعر، تفسیر، تاریخ، اخبار و احادیث، فقه، اصول ،کلام، رجال و تراجم ـ طُرفه معجونی ساخته و گلستانی با طراوت پرداخته که گذشتِ روزگار، از صفا و پاکی آن نکاهد و کسی جوابش را نیاورَد.
در مقدمه خواندنی چاپ جدید این کتاب ـ که بسیار برایش زحمت کشیده اند و حق مطلب را ادا کرده  اند ـ از ۳۵۰ کتاب از مصادر آن ـ که شاید در ۲۰۰۰ جلد باشد ـ نام برده  اند.
نسخه‌های خطی و چاپی این کتاب فراوان بوده و نسخه هایی از آن، به خط، حواشی، تکمیل و استدراک فرزند برومندش میرحامد حسین در کتابخانه آستان قدس رضوی (علیه السلام) موجود است.
در آغاز جلد اول کتاب (چاپ ۱۲۸۳ در چاپخانه مجمع البحرین) آمده:
تشیید المطاعن وکشف الضغائن
تصنیف جناب معلاّ القاب، عمده المناظرین وقدوه المتکلمین، غرّه محاسن الایام وفخر فضلاء الانام، فارس مضمار الکلام، مؤیّد دین الاسلام، المترقـی من سنام الغرو الکمال أعلاه والرافل من ملابس الفخر والجلال فـی أبهاه، حامـی الدین والشریعه، حائز المقامات السنیّه الرفیعه، مغرس مصاص الفضل المعرق، مطلق صراح المجد المشرق، معدن الاسرار الدینیه، منبع الانوار الالهیه، المحرز لقصبات الشرف الخـفــی والجـلــی مولانا السید محمد قـلـی ـ اعلـی الله فـی الملأ الاعلـی ذکره وانار فـی سماء الفضل والقدس بدره.[۳۳]
۱۵ـ مصارع الافهام لقطع (لقلع) الاوهام؛ ردّ باب یازدهم تخفه اثنا عشریه که در اوهام، تعصّبات، هفوات و مغالطات اوست.[۳۴] ظاهراً این کتاب هنوز به چاپ نرسیده است.
۱۶ـ الاجوبه الفاخره فی ردّ الاشاعره ؛[۳۵] ردی بر رشید الدین دهلوی است که در جواب سیف ناصری، کتابی نگاشته بود و مؤلف، ردود او را پاسخ گفته است.
۱۷ـ فتوحات حیدریه؛ ردّ بر صراط المستقیم عبدالحیّ برهانوی (م۱۲۴۳) که در آن از اقامه مجالس ماتم امام حسین (علیه السلام) منع کرده و آن ها را بدعت دانسته است. مؤلف، جواز سوگواری و گریه و عزای بر امام حسین (علیه السلام) را از کتاب های عامه، ثابت کرده است.[۳۶]
۱۸ـ شعـلـه ظفریه لإحراق الشوکه العمریه ؛ ردّ بر شوکت عمریه، نوشته رشیدالدین خان ـ شاگرد عبدالعزیز دهلوی ـ که آن را در ردّ بارقه ضیغمیه، تألیف سلطان العلماء سید محمد بن دلدار علی نوشته بود و پس از شعله ظفریه، سلطان العلماء هم کتاب ضربه حیدریه را در ردّ بر شوکت عمریه نگاشت.[۳۷] مؤلّف دراین کتاب، به اثبات حلیت متعتین (متعه حج و متعه زنان) با استفاده از کتب اهل سنت پرداخته است.
۱۹ـ رساله در وجوب غسل مسّ میت. نسخه آن در کتابخانه ناصریه ـ لکهنو به شماره ۹۰ (فقه و اصول) موجود است.[۳۸]
۲۰ـ مقدمه الهیه؛ ردّ مقدمه تحفه اثنا عشریه.

درباره تحفه اثنا عشریه:

تحفه اثنا عشریه، نوشته مولوی عبدالعزیز بن شاه ولی الله دهلوی (م۱۲۳۹ق) است که آن را در ردّ بر شیعه امامیه اثنا عشریه در دوازده باب نگاشته است. صدر الاسلام خویی می  نویسد:
عبدالعزیز دهلوی (۱۱۱۴-۱۱۷۶) که فاورقی نسب (یعنی به عمر فاروق نسب می رسانید) و قادری الطریقه (در تصوف، پیرو عبدالقادر گیلانی) بود، کتاب صواقع خواجه نصرالله کابلی را ـ که بر ردّ شیعه بود ـ به دست آورد و حمیّت جاهلیت و تعصب باطل، او را بر آن داشت تا کتاب را از عربی به اردو درآورد و آن را به نام خویش در ۱۲ باب، منتشر سازد. وی، در این کتاب، در هر باب به گمان نادرست و خیال باطل خویش به هدم ارکان تشیع پرداخته و باعث ایجاد فتنه و اختلاف عمیق گردید. وی، از بیم امیر نواب نجف خان ـ که متصلّب در تشیع و دارای قدرت و شوکت و عظمت بود ـ کتاب را به نام شخصی مجهول و مستعار (غلام حکیم) منتشر کرد. ابواب دوازده گانه کتاب عبارتند از:
۱ . مذهب شیعه و فرقه های آن؛
۲ . مکاید شیعه؛
۳ . پیشوایان شیعه؛
۴ . راویان شیعه و بیان حالِ اخبار و احادیث آنان؛
۵ . عقاید شیعه در توحید؛
۶ . عقاید شیعه در نبوت؛
۷ . عقاید شیعه در امامت؛
۸ . عقاید شیعه در معاد و رجعت؛
۹ . فتاوی و فروع فقهی شیعه؛
۱۰ . مطاعن خلفای سه  گانه از دیدگاه شیعه؛
۱۱ . اوهام و عادتهای شیعه؛
۱۲ . تولی و تبری از دیدگاه شیعه.
پس از انتشار کتاب، گروهی از علمای شیعه، دامن همت به کمر بسته و به نقد و پاسخ به این کتاب پرداختند. نخستین بار، میرزا محمد کامل کشمیری دهلوی (م۱۲۳۵) بود که با کمال احاطه و تبحر در علوم گوناگون، کتاب نزعت اثنا عشریه را نگاشت و حق را نمایان و باطل را پنهان و نابود ساخت. سپس به بیان ردود و نقود کتاب پرداخته و بسیاری از آنها را نام برده است.[۳۹]
شیخ آقا بزرگ تهرانی هم به سرقت و انتحال این کتاب از خواجه نصرالله کابلی تصریح کرده و تاریخچه ای از کتاب تحفه و صواقع الموبقه و ردود بر آن، گزارش کرده است که خواندنی است.[۴۰] ترجمه آن مطالب نیز در مکارم الآثار ـ به اضافه مطالب دیگر ـ آمده است.[۴۱]
همچنین در مقدمه چاپ جدید تشیید المطاعن به صورت گسترده و مستوفی از تحفه و صواقع الموبقه و ترجمه ‌ها و نقدها و فهرست مطالب «تشیید» سخن رفته و به خوبی، حق مطلب ادا شده است.[۴۲]
مرحوم علامه سیدمحمد قلی، تمام ردّیه  ها و پاسخ های خود را تحت عنوان کلّی «الاجناد الإثنا عشریه المحمدیه »[۴۳] نامیده و ردّ و نقد هر باب را به نام خاصی، نام گذاری کرده است.

 

 

پی نوشت ها :
[*] . ناصرالدین انصاری قمی :نویسنده و پژوهشگر حوزه علمیه
[۱] . آزاد کشمیری، محمد علی، نجوم السماء ، ص۴۴۷٫ اما این تاریخ ولادت با نوشته سید اعجاز حسین (فرزند سیدمحمدقلی) ـ که او را در وقت وفات پدرش هفت ساله دانسته (و فوت پدرش در ۱۱۸۱ می  باشد) درست درنمی  آید. تاریخ ولادت سیدمحمد قلی، طبق این حساب ۱۱۷۴ است؛ و اهل البیت ادری بما فی البیت.
[۲]. کشمیری، میرزا محمد مهدی، تکمله نجوم السماء، ج ۲، ص ۲۵؛ آقا بزرگ تهرانی، کرام البرره ، ج۳، ص ۲۵۴
[۳] . آزاد، نجوم السماء، ص ۴۴۸؛ کشمیری، محمد مهدی، تکمله نجوم السماء، ج ۱، ص۲۲، به نقل از اعجاز حسین در شذور العقیان؛ انصاری، ناصرالدین، اختران فقاهت، ج ۱،ص ۲۳۴
[۴] . به نقل از نجوم السماء.
[۵] . همان، ص ۴۴۷، به نقل از مرآه الاسرار و مرتضی حسین در مطلع انوار، ص ۵۹۹
[۶] . حسینی رضوی عظیم آبادی، تذکره العلماء (ضمن ورثه الانبیاء)، ص ۳۲۰
[۷] . مرتضی حسین صدر الافاضل. مطلع انوار، ص ۶۰۰
[۸] . آزاد، محمدعلی، نجوم السماء، ص ۴۴۸
[۹] . حسینی رضوی، سید مهدی، تذکره العلماء، ص ۳۲۰
[۱۰] . صدرالافاضل، مرتضی حسین، مطلع انوار، ص ۶۰۱
[۱۱] . اعجاز حسین، کشف الحجب والاستار، ص ۸۳
[۱۲] . مدرس خیابانی، ریحانه الادب، ج ۴، ص ۵۵
[۱۳] . الذریعه، ج ۴، ص ۳۶۶؛ کرام البرره ، ج ۳، ص ۲۵۵
[۱۴] . الذریعه، ج ۴، ص ۲۰۲
[۱۵] . همان، ج ۱،ص ۲۹۹؛ اعجاز حسین، کشف الاستار، ص ۲۷
[۱۶] . الذریعه، ج ۱،ص ۷۲
[۱۷] . همان. ج ۴، ص ۴۱۶
[۱۸] . به نقل از مقدمه تشیید المطاعن.
[۱۹] . تذکره العلماء، ص ۳۲۱ (پاورقی)؛ الذریعه، ج ۲۴، ص ۴۳
[۲۰] . تذکره العلماء، (پاورقی)، ص ۳۲۱
[۲۱] . حسینی اشکوری، سید احمد، فهرست نسخه  های خطی مرکز احیای میراث اسلامی، ج۳، ص۲۱۰
[۲۲] . الذریعه، ج ۴، ص ۴۰۵
[۲۳] . همان، ج ۱۷، ص ۲۵۹؛ اعجاز حسین، کشف الاستار، ص ۲۸۰
[۲۴] . تذکره العلماء (پاورقی)، ص ۳۲۰، به نقل از استادی، رضا، «فهرست دویست و سی نسخه خطی»، مجله نور علم، ش ۵۴، ص ۹۵؛ الذریعه، ج ۱۲،ص ۲۹۰
[۲۵] . همان جا و الذریعه، ج ۴، ص ۳۸۹
[۲۶] . همان و الذریعه، ج ۳، ص ۹۶
[۲۷] . تذکره العلماء، (پاورقی) ص ۳۲۰
[۲۸] . آزاد کشمیری، محمدعلی، نجوم السمآء، ص ۴۴۹
[۲۹] . الذریعه، ج۴، ص ۱۹۲
[۳۰] . اعجاز حسین، موسوی، کشف الحجب والاستار، ص ۱۲۲
[۳۱] . آزاد کشمیری، میرزا محمدعلی، نجوم السماء، ص ۴۴۹
[۳۲] . الانطاکی، محمد امین، لماذا اخترت مذهب اهل البیت علیهم السلام، ص ۴۲۱٫ او از علمای شافعی مذهب حلب (سوریه) بوده که پس از مطالعات فراوان، به حقانیت مذهب تشیع پی برد و از مذهب عامه دست کشید و به مذهب اهل بیت علیهم السلام گروید و این کتاب را نگاشت (که به فارسی هم ترجمه شده است).
[۳۳] . به نقل از مقدمه تشیید المطاعن، ج ۰، ص ۲۰۳
[۳۴] . اعجاز حسین، کشف الحجب والاستار، ص ۵۲۴؛ الذریعه، ج ۲۱، ص ۹۶؛ آزاد کشمیری، نجوم السماء، ص ۴۵۰
[۳۵] . نجوم السماء، ص ۴۵۰؛ الذریعه، ج ۱، ص ۲۷۷
[۳۶] . الذریعه، ج ۱۶، ص ۱۱۶
[۳۷] . همان، ج ۱۴، صص ۱۹۸-۱۹۹؛ مرآه الشرق، ج ۲، ص ۴۹
[۳۸] . تذکره العلماء، ص ۳۲۱ (پاورقی)
[۳۹] . صدرالاسلام خویی، محمد امین، مرآه الشرق، ج ۲، ص ۱۱۲۴٫ هر چند با دسیسه عبدالعزیز دهلوی، میرزا محمد کامل کشمیری مسموم و به شهادت رسید (همان).
[۴۰] . الذریعه، ج ۱۰، صص۱۹۰ـ۱۹۱ و ج ۳، ص ۱۷۷
[۴۱] . معلم حبیب آبادی، محمدعلی، مکارم الآثار، ج ۴، صص ۱۰۸۹ـ۱۰۹۱
[۴۲] . سخی داد، برات علی و دیگران، مقدمه تشیید المطاعن، صص ۴۶ ـ ۱۸۶
[۴۳] . الذریعه، ج ۴، ص ۱۹۳

 

مجله امامت ش 2


ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
سالگشت رحلت استاد کبیر آیت الله سید محمد فشارکی (م 1316)
مرثیه‌ای در سوگ علامه مجلسی که زمان رحلتش نوشته شده|رسول جعفریان
آيت الله آخوند شخصيت محبوب همدان است/ علم و تقوا دلیل کاهش رغبت آقای آخوند به دنیا
وقف‌نامه‌ای از انیس‌الدوله همسر ناصرالدین شاه قاجار
در برف پيري| مجموعه‌اي از مقالات دكتر احمد مهدوي دامغاني
غنا و موسیقی |به كوشش رضا مختارى و محسن صادقى
اخلاق؛ مهمترین درس شهید ثانی که در حوزه رو به فراموشی است|علی اکبر زمانی نژاد
خاطرات فصوص
خاطراتي از علامه طباطبايي
آخوند ملاّعباس تربتی قدس سره فضیلت فراموش نشدنی| احمد مهدوی ‌دامغانی
شخصیت شناسی علامه سید محمد قلی (والد صاحب عبقات)| ناصرالدین انصاری قمی
شمایل فعلی قبور ائمه بقیع را چه کسی ساخت؟/ مزار عالمی که زیارتش حاجت‌ می‌دهد+تصاویر
ترجمه فارسی اندرزهای آقای سیستانی (مدّ ظلّه) در پاسخ به نامه جمعی از جوانان متدین
در سوگ بزرگ استاد بزرگوار؛ غلامحسین دبیران|علی اکبر صفری
انتشار شماره 5-6 نشریه «بساتین»
نرم‌افزار مجموعه آثار آیت‌الله العظمی بروجردی تولید شد
نمایشگاه مجازی رحلت آیت الله العظمی بروجردی در آیینه مطبوعات
پرداخت ادبی به امامت؛ ابتکار علامه امینی
سالروز رحلت سيد جمال الدين اسد آبادى قدس ‏سره (م 1314)
درباره آثار شیخ صدوق|حسن انصاری
نامدگان و رفتگان |علی اشرف فتحی
عید فطر و زکات فطره در سیره علما
خاستگاه فقهی اختلاف نظر مراجع در اثبات رؤیت هلال رمضان و شوال
بیست و هفتم رمضان سالگشت شهادت سید حسن مدرس
تصحیح روز و سال درگذشت آقا جمال خوانساری
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
علی اکبر زمانی نژاد
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
ابوالفضل حافظیان
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
رونمايي از جلد اول کتاب «اطلس تاریخ اسلام»
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top