کد مطلب: 4910
تاریخ درج مطلب: شنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۶
ترکیب‌بندی در احوال امام زمان(عج) از سلیمی تونی ترکیب‌بندی در احوال امام زمان(عج) از سلیمی تونی |مریم نوری‌نیا
تاج‌الدين حسن متخلص به «سليمي»، فرزند سليمان، از شعراي تواناي قرن نهم (ه. ق) است

تاج‌الدين حسن متخلص به «سليمي»، فرزند سليمان، از شعراي تواناي قرن نهم (ه. ق) است. «مردي سليم‌طبع و نيکو‌نهاد و اهل دل بوده و در شاعري طبعي قوي داشته و در منقبت علي(ع) و اولاد بزرگوار او قصايد غرايي سروده و ولايت‌نامه‌ها‌يي بي‌نظير دارد. گويند اصل او از تون است و در شهر سبزوار مي‌زيسته؛ او در ابتداي حال علمداري مي‌کرد. روزي براتي بر بيوه‌زني بنوشت و آن عجوزه فرياد‌کنان رو بدو کرد و گفت: اي مرد، اين برات نامُوَجّه را، به حکم که بر من نوشته‌اي؟ سليمي گفت به حکم سيد فخر‌الدين که وزير ملک است. بيوه زن گفت: اي ظالم، اگر روز عرض اکبر من دامنت گيرم و تو گويي که به من به حکم سيد فخر‌الدين ظلم کرده‌اي، آيا حق تعالي در آن روز اين سخن را از تو قبول کند يا نه؟ دردي در نهاد سليمي از سخن عجوزه پيدا شد و همان ساعت سوگند ياد کرد که در مدت عمر دگر گرد حرام‌خواري و علمداري نگردد و به عهد خود وفا کرد.

و بعد از آن مولانا سليمي به راه حق در آمد و به زيارت حج اسلام و عتبه‌بوسي مراقد ائمه عليهم‌السلام مشرف شد. در اين باره مي‌گويد:

داد حبّ شه مرا از دفتر و ديوان نجات                    فيض مي‌گيرد فلک اين ساعت از ديوان من

کار ديوان چون کند؟ هر کو نکو‌سيرت بود               من نخواهم دولتي کز وي بود خذلان من

کرده‌ام از کارها مداحي شه اختيار                          زو بود چون دولت و اقبال جاويدان من (ص 220)

 

وفات مولانا حسن سليمي در ولايت جهان و ارغيان بوده به وقت زيارت مشهد درسال 854 . جسد او را به سبزوار برده‌اند و آنجا مدفون است. او قصايد غرايي در توحيد و منقبت دارد و بيشتر اشعارش به پيروي از کاشي سروده شده است.» (سمرقندي 1382، 436-438).

تذکره دولتشاه نزديکترين تذکره به زمان شاعر است که از آن در معرفي شاعر استفاده شد. در تذکره‌هايی مانند ريحانه‌الادب، عرفات‌العاشقين و آتشکده‌ آذر نيز همين مطالب در مورد سليمی تکرار شده است و در اصل با يکديگر تفاوتي ندارند.

سليمي توني، علاوه بر منقبت، در زمینۀ فقه نیز اشعاری سروده است که بخشي از ديوان را تشکیل می‌دهد. اما محور اصلی دیوان او شرح روایات و داستان‌هایی از ائمه(ع) است که آنها را در قالب‌های قصیده، ترکیب‌بند و مثنوی به نظم در آورده است.

در بین ترکیب‌بند‌های او ترکیب‌بندی در احوال ولادت امام زمان(عج) و علائم ظهور ایشان وجود دارد. وی در 23 بند و 173 بیت با زبانی ساده و روان به شرح این داستان پرداخته است.

سلیمی در داستان‌ها و روایاتش معمولا نام راوی را ذکر می‌کند. این داستان را نیز از بُشر بن‌سلیمان روایت می‌کند که در منابع روایی از راویان شناخته‌شده است.

بند اول این ترکیب‌بند شامل مقدمه‌ای است که شاعر در آن خواننده را به شناخت و درک ائمه(ع) و امام زمان (عج) توصیه می‌کند:

چو گشت معرفت دین حق تو را حاصل                  ز قول حضرت پیغمبر و ز فضل خدا

ائمه را و امام زمان خود بشناس                            که در امان خدایی ز جمله خوف و بلا

چرا که هر که امام زمان خود نشناخت                 به قول شاه رسل هست گبر یا ترسا[1] (ص 267)

 

از بند دوم داستان آشنایی امام حسن عسکری(ع) و نرجس خاتون آغاز می‌شود که بخش عمدۀ قصیده به این آشنایی و شرح آن اختصاص دارد. سپس به تولد امام زمان (عج) و وفات امام حسن عسکری می‌پردازد. در بخش‌های پایانی ترکیب‌بند نیز با ذکر روایتی از امام جعفر صادق(ع) وقایع هنگام ظهور امام زمان(عج) را ذکر می‌کند:

که گفت قایم ما را رسد چو وقت ظهور               شود ز پرتو رویش همه جهان پر نور

بود دهم ز محرم به روز عاشورا                        که آفتاب ولایت کند طلوع و ظهور

بود به شکل رسول‌الله آن امام هدی                     جهانیان همه ناظر به او و او منظور

...شوند زنده محبان خاص او بعضی                    به امر قدرت حق بی‌صدای نفخۀ صور

رسد به روح و روان دگر محبانش                      از آن بشارت رحمت هزار روح و سرور

 

واژگانی به کار رفته در این ترکیب‌بند بسیار ساده است و لفاظی‌های بی‌مورد و ملال‌آور در آن دیده نمی‌شود. در واقع سلیمی سعی کرده به اصل روایت پایبند باشد و فقط آن را آهنگین و منظوم کند. بیشتر، اشارات حدیثی مد نظر شاعر بوده است تا استفاده از صنایع لفظی! به همین دلیل خواندن اشعار او مانند خواندن داستان است و خوانندگان برای درک آن نیاز به دانستن معنای واژگان یا آشنایی با صنایع ادبی پیچیده ندارند.

متن کامل این ترکیب‌بند در ادامه آمده است.

منابع:

-        سمرقندی، دولتشاه. (۱۳۸۲). تذکره‌الشعرا. تصحیح ادوارد براون. تهران: اساطیر.

-        سليمي توني، تاج‌الدين حسن بن سليمان.. (1390). ديوان سليمي توني، به کوشش عباس رستاخيز، مقدمۀ حسن عاطفي. تهران: مرکز اسناد مجلس شوراي  اسلامي.

-        کلینی، محمد بن یعقوب‏. (1407). الكافي، ج3 ، تهران: دار‌الكتب الإسلامية.

-        مجلسى، محمد باقر. (1403). بحار الأنوار. ج1. بيروت: دار إحياء التراث العربي‏.

 



[1]. قال رسول‌الله (ص): «مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يعْرِف اِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةَ الجَاهِلِيةً» (مجلسي، 1403،1: 362؛ کليني، 1406، 3: 58)

 

 

در احوال ولادت امام زمان(عج) و علائم ظهور آن حضرت

بند اول:

به نوک خامه سر ‌نامه ساز نام خدا                               که بر سر همه منشور‌ها بود طغرا

سخن به حمد خدا ابتدا کن ای مؤمن                           که ابتدای سخن واجب است حمد و ثنا

ز بعد حمد و ثنای خدا درود و سلام                            فرست بر نبی و آل او به صدق و صفا

چو گشت معرفت دین حق تو را حاصل                        ز قول حضرت پیغمبر و ز فضل خدا

ائمه را و امام زمان خود بشناس                                  که در امان خدایی ز جمله خوف و بلا

چرا که هر که امام زمان خود نشناخت                          به قول شاه رسل هست گبر یا ترسا

امام وقت و اولوالامر و حجت یزدان                             که شرع و دین نبی را ازو بود احیا

محمد بن حسن را شناس آن شاهی                              که قائم از شرف ذات اوست ارض و سما

بیا و گوش کن اول ولادت آن شاه                                نخست از نسبش کن حکایتی اِصغا[1]

ز جانب پدر او زادۀ ولی و نبی است                             که روشن است چو خورشید بر همه اشیا

ز مادر است وصی زاده شمّه‌ای بشنو                             به شرح از نسب اُمّ آن امام هدی

بُوَد ز بشر سلیمان روایت این سخنان

که دوستدار علیِّ نقی بُد از دل و جان

 

بند دوم:

چنین حدیث کند زان امام پاک ضمیر                           ز علم پرده به من کرد شمّه‌ای تقدیر

ز وی حقیقت آن علم چون بدانستم                              مرا به خلوت خود خواند آن ستوده امیر

چه گفت؟ گفت که کاری تو را بفرمایم                          کز آن شوی تو سرافراز بر صغیر و کبیر

به خطّ رومی و آن لفظ نامه‌ای بنوشت                           بداد بدرۀ زر گفت هر دو را برگیر

ببر به جانب بغداد چون رسی آنجا                               روان برو به فلان موضع [و] مکن تأخیر

رسند پیش تو آنجا جماعتی از روم                               از آن دیار گرفته کنیزکان به اسیر

بود میان کنیزان نهان یکی دختر                                  نقاب بسته چو در زیر ابر بدر منیر

از آن گروه خداوند او بُوَد پیری                                  که بی‌خبر بود از اصل و نسل او آن پیر

شوند مشتریان جمع آن کنیزان را                                 کنند جمله خریداری از پی توفیر

ز بهر بیع چو نخّاس[2] پیش آن دختر                             رود ز سینه برآرد هزار سوز و نفیر

به هیچ حال به کس روی خویش ننماید                         جفا کنند بر او کز فروخت نیست گزیر

دهد جواب که بر هر که من رضا دارم

کسی جز او خَرَدَم خویش را به قتل آرم

 

بند سوم:

چو این حدیث بگوید تو پیش او رو زود                        سپار نامه بدان مستمند غم‌فرسود

چو نامه خواند و نام و خط مرا بیند                             ببوسد و بنهد بر دو چشم خون‌آلود

کند خطاب بدان پیر کاو از آن وی است                        که تا زیان نرسد از من و بیابی سود

مرا فروش بدین شخص ور چه[3] نفروشی                       کشم ز دست جفای تو خویشتن را زود

بها کند به تو آن پیر، در زمان او را                               رود حدیث بسیّ و، ز بعد گفت‌و‌شنود

به مبلغی که تو را داده‌ام شود راضی                             بکن تو بیع و بده این دراهم معدود

به زیر پردۀ عصمت بیار دختر را                                 کز او پدید شود صنع و قدرت معبود

چنین حدیث کند بُشر، کین مهمِّ به خیر[4]                       چو خیر خلق، علی‌ نقی، مرا فرمود

شدم به موجب فرموده جانب بغداد                              به موضعی که سر راه آن جماعت بود

ز سوی روم رسیدند هم در آن ساعت                           که گفته بود امامم به امر حیّ ودود

بدان زری که به من داده بود دختر را                            از آن گروه خریدم به طالع مسعود

ببردمش به سوی کاروان‌سرا دلشاد

گشادم از جهتش خانه‌ای به حسب مراد

 

بند چهارم:

زمان زمان ز سر شوق نامه را می‌خواند                         به نامه بوسه همی داد و اشک می‌گرداند

مرا از آن عجب آمد سوال کردم از او                            که چیست حال؟ تو برگو که عقل حیران ماند

تو چون که صاحب این نامه را نمی‌دانی                         چه دوستیست که این نامه در دل تو نشاند

جواب داد که من از تو بِه˙ شناخته‌ام                             به هوش باش که این قصه باز خواهم راند

منم ز عترت و ذرّیت حواریّون                                    که حب آل محمد مرا ز شرک رهاند

اب من است ملک «لوشعار»، قیصر روم                         که تاج و باج ز شاهان روزگار ستاند

مرا به ابن عم خویشتن، پدر می‌داد                              همه اکابر و اشراف را خبر برساند

به رسم دین مسیحا ببست آیینی                                  به خیل و لشکر و اتباع خویش طوی[5] خوراند

ز تاج و تخت بتان زینتی تمام بکرد                              چو ابر بی‌حد و بی‌عد زر و گهر افشاند

چو وقت شد که ببندند عقد، رُهبانان                             خدا نخواست بر ایشان ز قهر پرده دراند

پدید گشت به یک بار بانگ زلزله‌ای                              چنان‌که قیصر و آن قوم را همه ترساند

صلیب‌ها همه افتاد و سرنگون شد تخت

به جان خویش نه مردم نه تخت ماند و نه رخت

 

بند پنجم:

غریو و ولوله از جان راهبان برخاست                            ز خوف و هیبت آن، عمر و جان قیصر کاست

چو ساعتی شد از آن حال گفت رهبانی                         که این علامت کسر و زوال دولت ماست

گرفت خشم و برنجید از آن سخن قیصر                        ز بهر عقد دگر‌بار مجلسی آراست

رسید چون به همان وقت باز زلزله‌ای                            درآمد از چپ و از راست آن علامت خاست

همه فتاد و شکست آنچه بود در مجلس                         کسی ز هول ندانست کان چه حال و چه جاست

فتاد لرزه بر اعضای قیصر و می‌گفت                             که ضایع است همه رنج ما و سعی هباست

چو شب درآمد و هر کس به جای خود رفتند                  نمود واقعه‌ای رخ مرا که دل می‌خواست

مسیح را و وصیش که نام شمعون است                          به خواب دیدم و آن کس که او حبیب خداست

محمد نبی‌الله و جمله فرزندان                                     شدند حاضر و من نور دیدم از چپ و راست

مسیح کرد سلام و محمدش در بر                                گرفت و گفت که چون وصلت تو نور و صفاست

من آمدم که کنون دختر وصی تو را

دهم بدین پسر خویشتن به حکم خدا

 

بند ششم:

مسیح کرد نظر در وصی خود شمعون                           که هست بخت همایون و طالع میمون

حبیب حضرت حق با تو می‌کند وصلت                         به دولت ابدت شد خدای راهنمون

زبان گشاد به پیش نبی وصی مسیح                              که ای ثنای تو از حدّ فکر و وهم برون

همه غلام و کنیزان اهل بیت تواند                                ز مرد و زن به جهان هر که هست بی چه و چون

اگر کنی به کنیزی قبول فرزندم                                   سرم ز قدر و علو بگذرانی از گردون

رسول بست مرا با ابو‌محمد عقد                                  رضا چو داد بر این کار جدّ من شمعون

پدید گشت همان لحظه منبری از نور                            نبی فراز شد و خطبه خواند بر قانون

چو من ز شادی آن خواب خوش شدم بیدار                   زمان زمان به دلم شوق او بشد افزون

به جد خویش نگفتم ز بیم جان آن حال                        که ناگهم ز سر جهل و کین بریزد خون

شدم ز شوق فراق حبیب خود بیدار                             چو دید قیصر از آن حال شد بسی محزون

ز بهر صحت من هر طبیب چیزی گفت                         نداشت سود مرا آن فسانه و افسون

پس از چهارده شب باز بخت روی نمود

در سعادت و دولت به روی من بگشود

 

بند هفتم:

چو بود آرزوی بو محمّدم در دل                                 به هیچ‌چیز نمی‌گشت خاطرم مایل

به خواب وقت سحرگاه آن ‌چنان دیدم                          که گشت حضرت زهرا ز آسمان نازل

کنیزکان بهشتش ستاده در خدمت                                که از مشاهده‌شان گشتی آفتاب خجل

سلام کردم و پیشش ستادم و گفتم                                که ای ز مهر تو روشن مرا سراچۀ دل

شکایت از غم مولای خویش می‌کردم                            که هست شربت زهر فراق بس قاتل

جواب داد که تا مشرکی ز ما دوری                              نمی‌شود سبب آن مراد تو حاصل

چنان که گفت مرا عرض کردم ایمان را                         به فرض و سنّت دین نبی شدم قابل

گرفت حضرت خیرالنّسا مرا در بر                               که این زمان که شدی در طریق ما کامل

به جانب تو فرستم ابو‌محمّد را                                    که تا به دولت دیدار او شوی واصل

شبی دگر چو درآمد حبیب خود را من                          خیال بستم و بودم به خواب مستعجل

به خواب دیدمش آمد به قصر من زان سان                     که آفتاب به بیت‌الشّرف کند منزل

چو گل ز شادی آن نوبهار بشکفتم

سلام کردم و احوال یک به یک گفتم

 

بند هشتم:

بدان طریق مرا چند شب به خواب آمد                         دلیل و رهبر من شد به دولت سرمد

شبی به خواب مرا گفت جدّ تو فردا                             رود ز شهر و به خود لشکر عظیم برد

تو در میان کنیزان خویش بیرون آی                              چنان که کس نشناسد تو را ز نیک و ز بد

چو با گروه کنیزان روی ز شهر برون                            تو را کشیم ز راه صلاح جانب خود

چو بامداد شد از شهر لشکری بردند                             به قصد لشکر اسلامیان، اب من و جد

به آن طریق که فرموده بود مولایم                                برون شدم به کنیزان خویشتن ز بلد

قضای کار رسیدند پیش ما جمعی                                که بهر لشکر اسلام آمده به مدد

همه اسیر گرفتند آن کنیزان را                                     مرا گرفت یکی پیر ز اهل علم و خرد

ز نام و نسبت و خویش و تبار من پرسید                        که راز خویش بگوی و مکن حدیثم رد

مرا اگر ملکه نام بود بهر صلاح                                   نگفتم و به زبان نام نرجسم آمد

چه گفت؟ گفت که نام کنیزکان داری                            دهد به فضل خود آزادی‌ات خدای احد

مرا به لطف خوش آن پیرِ عاقبت‌محمود

بدین مقام رسانید حال من این بود

 

بند نهم:

چو بُشر را سخنِ آن جمیله شد مفهوم                           حکایت نسبش کرد یک به یک معلوم

ز کار خویشتن آن نیک‌رای شد دلشاد                            وزان سخن که بدو گفت بنتِ قیصرِ روم

برفت نرجسه را برد سوی سامرّا                                  به نزد بوالحسن از فضل ایزد قیّوم

امام گفت بسی آفرین و کرد او را                                 میان قوم سرافراز بر خصوص و عموم

ز حال نرجسه پرسید و رنج و زحمت راه                      بگفت تهنیتش با مبارکیّ قدوم

به پیش خواهر خود آن‌گهی فرستادش                           که فرض و سنّت اسلام را کند معلوم

چو شد به معرفت دین مصطفی کامل                            شناخت در همه بابی طریق آن و رسوم

ببست با پسر خود ابو محمّد عقد                                 به فال خیر و صوابش چو بود آن مقسوم

چو رفت مدت نُه ماه حاکم ازلی                                 ببین چه صنع پدیدار کرد از آن محکوم

روایت است ز بنتِ تقی حکیمه به نام                           که بود گوهر بحر کمال و فضل و علوم

چنین حدیث کند آن سلالۀ نبوی                                 ز حضرت حسنِ عسکری شه معصوم

امیر عرصۀ کونین و سروَر غالب

امین و وارث علم علیِّ بوطالب

 

بند دهم:

که آن امام سوی خانۀ من آمد شاد                                چه گفت؟ گفت که ای عمّه مژدگانی باد

که می‌رسد ز خدا تحفه‌ا‌ی مرا امشب                            که عالم از اثر عدل او شود آباد

بیا به خانه که از یُمن دولتِ قَدَمش                               دهد خدای تعالی هزار فیض و گشاد

حکیمه گفت چو من آن حدیث بشنودم                         شدم ز آمدن حجّت خدا دلشاد

ز شوق قائم آل نبی به صد تعجیل                                روان شدم به سوی بیت آن امامِ جواد

نشسته بود امام و کنیزکان گِردَش                                 سؤال کردم ازو: کای محیط دانش و داد

به من بگوی کز این جملۀ کنیزانت                               ولیّ و حجّت حق را کدام خواهد زاد

امام کرد اشارت به نرجسه خاتون                                که پاک اصل و مَلَک خصلت است و حور نژاد

چو گشت شام و به هم جمله روزه بگشادیم                    پس از صلاه و عَشا بعدِ خواندن اوراد

به پیش نرجسه رفتم که تا شود معلوم                            مرا ز وعدۀ قائم که بو‌محمّد داد

نیافتم چو ز نرجس نشانِ آبستن                                  شدم ملول و دلم در محیطِ فکر افتاد

امام گفت مکن شک که حضرت خالق

به وقت صبح کند بر تو قول من صادق

 

بند یازدهم:

حکیمه گشت خجل زآنچه کرد امام عیان                       که در دل آمده بودش از آن حدیث گمان

به پیش نرجسه بیدار و منتظر می‌بود                             که تا ز غیب چه ظاهر کند خدای جهان

چو وقت صبح شد از جای نرجسه برخاست                   وضو بساخت ز بهر عبادت یزدان

چو در نماز ستاده به حق توجّه کرد                              بر او پدید شد آثار حمل و صورت آن

نماز خویش به شرط وجوب کرد ادا                             پس آن‌گهی به ثنای خدا گشاد زبان

حکیمه دید که ناگه ز غیب ظاهر شد                             به وی علامتِ حمل ارچه زو نبود نشان

دوید پیش وی و بستری بیفگندش                                بماند در صفت حالِ حملِ او حیران

امام گفت که ای عمّه زین مدار عجب                            که باشد این پسر من چو موسی عمران

نداشت مادر موسی نشان آبستن                                  شد آن علامت او وقت وضع حمل عیان

تو باش منتظر حال و سورۀ القدر                                 روان به نام خدا ابتدا کن و می‌خوان

به قول سروَر دین عسکری امام حسن                           حکیمه کرد چو بنیاد خواندن قرآن

شنید سورۀ القدر را ز طفل صریح

که خواند در شکم مادرش به لفظ فصیح

 

بند دوازدهم:

سلام کرد بر او حجّت خدا آن‌گاه                                ز ترس و هیبت آن شد رخ حکیمه چو کاه

دوید و قصّۀ فرزند کاو درون شکم                               حدیث گفت، از آن کرد امام را آگاه

امام گفت که او حجّت حق است، بوَد                           زبان وقت، به امر خدا بدو همراه

رسید وقت ولادت برو که دیدارش                               به فالِ خیر ببینی به موجبِ دلخواه

حکیمه رفت در آن خانه و حجابی دید                          ندید نرجسه را برکشید از دل آه

امام داد ز خلوت‌سرای آوازش                                    که هست نرجسه آنجا تو جای دار نگاه

حکیمه بی‌خود و ترسان دمی به امر امام                        نشست منتظر و با خدای داد پناه

چو لحظه‌ای بگذشت آن حجاب رفت ز پیش                  بدید نور، چه نوری؟ فزون ز مِهر و ز ماه

به پیش نرجسه طفلی چو ماه تابان دید                          به قبله کرده رخ و بر زمین نهاده جباه[6]

سجود کرد و برآورد بعد از آن انگشت                          چه گفت؟ اشهد ان لا اله الا الله

فقال اشهد اَنَّ محمداً جدّی                                        و سیّدی و علیّاً ابی ولیّ الله

به امر و قدرت حق عرضه کرد ایمان را

شمرد تا حسن عسکری امامان را

 

بند سیزدهم:

رسید چون که به نام حق آن فصیح کلام                        چه گفت؟ گفت که یا ذوالجلال و الاکرام

به وعده‌ای که مرا داده‌ای بده توفیق                              که کار خود کنم از فضل و نصرت تو تمام

به داد و عدل بساط جهان بیارایم                                 دهم خلاص همه خلق را ز ظلم و ظلام

شدند از او متحیّر حکیمه و نرجس                              که طفل یکدمه چون گوید این حدیث و کلام

امام داد پس آن‌گه حکیمه را آواز                                 که پیشم آر پسر را که کرده حق انعام

ببرد نزد امامش سلام کرد آن طفل                               امام داد به فرزند خود جواب سلام

ستد ورا و زبان در دهان کودک کرد                              زبان وی بمکید و از آن رسید به کام

امام گفت که این است حجّت قایم                               که هادی ثقلین است تا به روز قیام

ولادتش به گه صبح جمعه واقع شد                              که بهتر از همه اوقات بود از ایّام

به نیمۀ مه شعبان دویست و پنجه و پنج                          ز هجرت نبوی لطف ایزد علّام

چو حضرت نبی الله شد از ازل او را                             ز قدر و کنیت ابوالقاسم و محمّد نام

خروش و ولوله ناگاه از آسمان برخاست

درآمدند به گردش ملایک از چپ و راست

 

بند چهاردهم:

همه به صورت مرغان خُلد خوش‌آواز                           شده به گرد وی از شوق [و] حال در پرواز

حکیمه گفت چه حال است و این چه مرغان‌اند؟              ایا امام بگو شمّه‌ای مرا زین راز

امام گفت که اینها مقرّبان حق‌اند                                  به جبرئیل امین آمده ز روی نیاز

ز بهر تهنیت مقدم ابوالقاسم                                       روانه کرده به من‌شان خدای بنده‌نواز

پس از میانۀ مرغان نشست پیش امام                             عظیم مرغ سفیدی و برکشید آواز

امام گفت حدیثی به وی سلیمان‌وار                              که نه حقیقت آن را شناخت کس نه مجاز

ستاند مرغ همان لحظه طفل را ز امام                             نشاند بر پر خویشش به صد هزار اعزاز

هوا گرفت به یک دم ز دیده غایب شد                           چو دید مادر فرزند گریه کرد آغاز

امام نرجسه را داد این چنین پاسخ                               که جبرئیل مربّی طفل توست بساز

خدا ز چشم عدویش نهان همی دارد                            که اولیای حق‌اند از دگر کسان ممتاز

مقرّر است که روح الامین پس از چل روز                      به فضل حق پسرت را سوی تو آرد باز

شنید نرجسه قول امام و شد خرسند

به هجر ساخت به امّید وصل آن فرزند

 

بند پانزدهم:

حکیمه گفت چهل روز چون رسید به سر                       مرا امام خبر داد و مژده بهر پسر

شدم به حضرت وی گفت جبرئیل امین                         به وعده کودک ما را به ما رساند دگر

چو چار ساله بُد آن کودک چهل روزه                           بوَد بدان صفت این حال نیست حدّ بشر

امام گفت که این قدرت خداوند است                           عجب مدار چنین‌ها ز قدرت داور

چو ختم آل علی مظهر العجایب اوست                          کند ظهور عجایب بسی از آن مظهر

به فضل خویش خدا داده این صفت ما را                       که اشرف همه خلقند آل پیغمبر

به بطن والده در کودکی سخن گوییم                             خبر دهیم ز اسرار خالق اکبر

به خُردی و به بزرگی عبادتی از ما                               نگشته فوت که پاکیم زاده از مادر

موکّلند به خردی ملائکه بر ما                                     به امر حق همه ما را مطیع و فرمان‌بَر

خدای داده بزرگی و منزلت ما را                                 به هیچ حال به خُردی به حال ما منگر

حکیمه چون ز امام این حدیث اصغا کرد

به گریه آمد و شکر خدا به جا آورد

 

بند شانزدهم:

چنین دهند خبر راویان این اخبار                                که جبرئیل امین بود طفل را غمخوار

بدان طریق به پیش امامش آوردند                                به قول خویش چهل روز چون شدی یک بار

چو چند چلّه بر‌آمد حکیمه گفت شدم                          سوی امام حسن تا که بینَمَش دیدار

ستاده بود به عزت به پیش او پسری                             که مِهر و مه برد از پرتو رخش انوار

رخ از حجاب نهان کردم و ندانستم                              که کیست آن پسر با مهابت و مقدار

امام گفت که هست این پسر همان کودک                       که یافت تربیت از لطف ایزد جبّار

امین دین حق و قائم مقام من اوست                             که بر علوم الهی است واقف اسرار

کنون رسید مرا وقت آن که روی آرم                             به سوی آخرت از دار دنیی غدّار

از این سراچۀ فانی چو رخت بربندم                             به جان متابع وی باش و طاعت او دار

اگر رضای خدا و رسول می‌جویی                                بجوی در همه امری رضای او زنهار

کسی که پیرو امر و رضای او نبود                                بود به حشر بلا شک ز اهلِ دوزخ و نار

امام چون خبر مرگ خویشتن در داد

ز اهل بیت بر آمد از آن خبر فریاد

 

بند هفدهم:

کنون بیا و ز من گوش دار یک دو سخن                        ز قول حجّت حق عسکری امام زمن

چنین حدیث کند چاکرش ابی‌ادیان                              که بود محرم وی در زمان سرّ و علن

که نامه‌ای به مداین نوشته بود امام                                به من سپرد که آنجا برو مکن مسکن

یقین که پانزده روز دگر چو باز آیی                              رسد به گوش تو آواز گریه و شیون

درون خانه ببینی که می‌برند مرا                                  به سوی تختۀ تن‌شوی رفته جان از تن

گریست چون‌که شنید این سخن ابی‌ادیان                       بسوخت جان و دلش از فراق و درد و حزن

به گریه گفت که ای مقتدای متّقیان                               ز بعد تو که بود قائم و امام زمن؟

امام گفت بر من نماز هرکه کند                                   پس آن‌گه از تو بخواهد جواب نامۀ من

بدان که اوست امام زمان که سازد پاک                           به ضرب تیغ دو سر این جهان ز ظلم و فتن

برفت سوی مداین روان ابی‌ادیان                                 از آن خبر شده جانش اسیر درد و محن

جواب نامه ستانید و باز پس گردید                              ز غم چنان که کسی را رود روان ز بدن

چنان که حجّت حق گفته بود ابی‌ادیان

به روز پانزدهم آمد از سفر گریان

 

بند هجدهم:

رسید چون ز مداین به سوی سامرّای[7]                           شنید نوحه و زاری از اندرون سرای

نشسته بود برون جعفرِ علیِّ نقی                                  به گرد او همه گریان امیر و شاه و گدای

وفات حجّت حق چون شنید ابی‌ادیان                           کشید ناله و آه از درون غم‌فرسای

به رسم تعزیه‌پرسی به پیش جعفر شد                            طریق تعزیه آورد آن چه بود به جای

به روی تختۀ تن‌شوی بود امام حسن                             چنان که گفته بُد آن رهنمای دین خدا

چو ساعتی بگذشت آمد از سرای برون                          عقیل گفت به جعفر که با گروه درآی

درون شدند که بر عسکری نماز کنند                            ز بهر پیش‌نمازی چو داشت جعفر رای

به پیش رفت پس آن‌گاه تا نماز کند                              درآمد از پسِ او  کودکی جهان‌آرای

چه گفت؟ گفت که ای عمّ نه کار توست این کار               که من به باب خود اولی‌ترم تو باز پس آی

شنید جعفر و شرمنده باز پس آمد                                فتاده لرزه بر اعضای او ز سر تا پای

به پیش رفت روان کودک و نماز گزارد                          زبان گشاد به تلقین به لفظ روح‌افزای

چو شد ز دفن پدر فارغ آن امام زمان

جواب نامه طلب کرد از ابی‌ادیان

 

بند نوزدهم:

سپرد نامه و گفت ای امام روی زمین                            تویی که قائم آل محمّدی به یقین

پس از وفات پدر پنج ساله بود امام                               ولی به علم و کمال و هنر نداشت قرین

همه علوم بر او کشف کرده بود خدای                           چو بود پرورش او ز جبرئیل امین

ز بس ولایت و اسرار غیب از او ظاهر                           همی شدی به شب و روز در شهور و سنین

بر آن امام حسد برد عمّ وی جعفر                               چو او نداشت چنان قدر، داشت با وی کین

ز بهر دنیی دون قصد وی همی‌کردند                            بُدند بی حد و اندازه چون اعادی[8] دین

خدای ساختش از چشم دشمنان غایب                          چرا که حکمت حق اقتضا نمود چنین

ولی ز شیعۀ وی خادمان خاصش را                              منوّر است از آن شاه چشم عالم‌بین

کنون به قول رسول و ائمۀ معصوم                                که کرده‌اند زمان ظهور او تعیین

رسید وقت که با حشمت سلیمانی                                جهان به فضل خدا آورد به زیر نگین

پری و آدمی و وحش و طیر در فرمان                           شود مسخّر حُکمش بساط روی زمین

همی کنند روایت ز جعفر صادق

امین و خازن اسرار حضرت خالق

 

بند بیستم:

که گفت قائم ما را رسد چو وقت ظهور                         شود ز پرتوِ رویش همه جهان پر نور

بود دهم ز محرّم به روز عاشورا                                   که آفتاب ولایت کند طلوع و ظهور

بود به شکل رسول الله آن امام هدی                              جهانیان همه ناظر به او و او منظور

ز صنع بر کَتِفش آفریده حق دو نشان                            که نور تابد از آن در دل شب دیجور

یکی بر آمده باشد به رنگ اعضایش                              یکی چو مُهر نبوّت که هست آن مشهور

شوند زنده محبّان خاص او بعضی                               به امرِ قدرت حق بی صدای نفخۀ صور

رسد به روح و روان دگر محبّانش                                از آن بشارت رحمت هزار روح و سرور

ز دوستان وی آنها که در حیات بُدند                             چو عزم دیدن قائم کنند از ره دور

زمین به زیر قدم‌˙شان خدای طی سازد                           که در زمان برسند آن جماعت از ره دور

به هر یکی ز محبّانش قوّت چل مرد                             دهد خدای که تا بر عدو بود منصور

موافقان همه در عین راحت و رحمت                           مخالفان به عذاب ابد شده مقهور

به داد و عدل بساط جهان بیاراید

خلاف و ظلم و ستم از زمانه بزداید

 

بند بیست و یکم:

چو جبرئیل به فرمان ایزد متعال                                  کند بدان شه معصوم بیعت اوّل حال

ز بام کعبه ندا در دهد که حجّت حق                             ظهور کرد خلایق کنید استعجال

به یک نفس همه خلق جهان شوند آگاه                          نهند روی سوی کعبه از یمین و شمال

ز آسمان چهارم کند مسیح نزول                                  به پیش حضرت قائم به شادی و اقبال

کند سلام و گواهی دهد که بر خلقان                             تویی امام به حق قائم محمّد و آل

ملائکه پس از آن ز آسمان نزول کنند                            به گرد وی زده صف از برای عزّ و جلال

همه مطیع و متابع شوند بر همه امر                              همه ممدّ و معاون شوند در همه حال

به پیش وی عَلَم مصطفی برافرازند                               برآید از چپ و از راست بانگ حرب و قتال

مثال شیر خدا ذوالفقار اندر کف                                  سواره رو به غزا آرد آن همایون فال

زمان کوکبۀ صاحب الزّمان چو رسد                              شهان روی زمین را رسد زمان زوال

خلاف و ظلم ز روی زمین بر اندازد

جهان ز خارجی و ناصبی بپردازد

 

بند بیست و دوم:

ز مکّه چون به در‌آید کند امام خطاب                            به دوستان و مطیعان خود ز راه صواب

که تا کنند منادی که بر ندارد کس                                ز اهل لشکر وی در سفر طعام و شراب

عصای موسی و سنگی که از بهشت آمد                         بود به پیش وی آن هر دو بشنو و دریاب

به هر کجا که فرو آید و کند منزل                                 از آن حَجَر به در آید ده و دو چشمۀ آب

کسی که آب از آن چشمه‌ها بیاشامد                              ز تشنگی نرسد رنجش و ز جوع، عذاب

به یک نظر کند او حکم صالح و طالح                            چو بگذرند ز پیشش چه شیخ پیر و چه شاب

دهد خدای تعالی به وی هزار پسر                                روند با ولی‌الله هم‌عنان و رکاب

به شهر کوفه بسازند خانۀ پسران                                  هزار در که بود˙شان در آن مقام و مآب

دفینه‌ها همه ظاهر شود به حُکم خدای                           دهد امام به خلق آن همه به قسط و حساب

غنی شوند از آن سان که مستحقّ زکات                          پدید می‌نشود، مال چون رسد به نصاب

شود ز برکت آثار عدل او معمور                                  هر آن ولایت و شهری که گشته است خراب

زهی عنایت و فضل و کرم، زهی توفیق

که کرد حضرت یزدان به آن امام رفیق

 

بند بیست و سوم:

مهیمنا به حق سیّد بنی آدم                                         محمّد نبی‌الله بر انبیا خاتم

به حُرمت شه مردان علی ولی الله                                 که گشت محترم از مولدش حریم حرم

به حقّ حضرت بنت حبیب حق زهرا                            به نور عصمت آن شمع اهل بیت کرم

به حقّ آن دو شه نامور حسین و حسن                          چراغ و چشم نبی فخر عترت آدم

به حقّ آدم آل عبا علیّ حسین                                     که نور او ز زمانه زدود زنگ ظُلَم

به حقّ باقر علم اِله ابو‌جعفر                                        که بود بر همه عالم به فضل و عِلم عَلَم

به حقّ صادقِ حیدر‌دلِ نبی سیرت                                به حقّ کاظمِ موسی‌کلام عیسی‌دم

به حقّ حجّت هشتم علیّ بِن‌موسی                               به روح پاک تقی شاه اتقیا‌ مَقدَم

به حُرمت نقی و عسکری کز آن دو امام                         اساس دین خداوندی است مستحکم

به حقّ مهدی هادی محمّد بن‌حسن                              که قائم است به آن شاه مُلکَت عالم

که چاکران و محبّان شاه مردان را                                 نجات بخش، سلیمی خسته دل را هم

به فضل خود همه را با سعادت دایم

رسان به دولت دیدار حجّت القائم

 

منبع: دیوان سلیمی تونی، صص 267-279



[1] . اِصغا: شنیدن

[2] . نخّاس: برده‌فروش

[3] . ور چه: و اگر که، و اگر چنان‌چه

[4] . مهمِّ به خیر: اهتمام کنندۀ به کار خیر، راوی، خودش را می‌گوید

[5] . طوی: (ترکی). جشن عروسی، مجازآ ولیمۀ عروسی

[6] . جباه: پیشانی

[7]  در اصل: سُرِّ مَن رای

[8]  اعادی: اعدا، دشمنان


ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
سالگشت رحلت حاج شيخ عباس قمى قدس‏ سره (م 1359)
قرآن منسوب به خط امام رضا(ع) در آستان قدس رضوی و تکمله‌های آن|مرتضی کریمی نیا
تجربه ای از زندگی طلبگی در نجف میان سالهای 1344 ـ 1353 ش|رسول جعفریان
«تاریخ نجف» منتشر شد
بيناترين به احوال رجال ايران
اعجاز حسین کَنتوری
ابن حزم و تشيع| حسن انصاری
زیارتگاه امام محمد دور؛ یادمان شیعی کهنی که به دست داعش از بین رفت|احمد خامه یار
روایت علیرضا رحیمیان از معلم راهنما در مکتب تربیتی دو استاد|عبدالحسین طالعی
کاتب نسخۀ رجال کشی کیست؟| سید حسن موسوی بروجردی
سیدمحمدتقی خوانساری (م هفتم ذوالحجه 1371)
معرفی کتاب «مرزبان ایمان و یقین»؛ خاطرات آیت‌الله العظمی حاج سید محمدتقی خوانساری(ره)
تحلیل واقعه غدیر از نظرگاه تاریخ، اخلاق، فرهنگ و رسانه
یادداشت منتشر نشده از محمدباقر بهبودی درباره امام زمان(عج)
درنگي در نهج‌البلاغه |سيدمحسن سيدين
جدیدترین اثر آستان عباسی با موضوع «قرآن و اهل‌بیت(ع)» منتشرشد
معرفی کتاب «علامه مجلسی»، نوشته‌ی حجت‌الاسلام حسن طارمی راد
اهمیت علمی بوعلی |دکتر مهدی محقق
كتاب نامه میرزای شیرازی|مهدی قرقانی
تأثير ابن‌سينا برجنبش‌هاي علمي و عقلي هند سيد اطهر عباس رضوي - بخش دوم - ترجمه سيد مهدي حسيني اسفيدواجاني
تأثير جنبش‌هاي علمي و عقلي هندوستان از ابن‌سينا
بند بند سرگذشتم
معرفی کتاب نهج الایمان
الغارات، کتابی ناب‌وقدیمی در شرح‌ فضائل‌ مولا (ع)
جشنواره سیدعلی خان مدنی در گفتگو با مسئول پژوهشکده ادیب فقه جواهری
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
علی اکبر زمانی نژاد
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
ابوالفضل حافظیان
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
رونمايي از جلد اول کتاب «اطلس تاریخ اسلام»
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top