کد مطلب: 4992
تاریخ درج مطلب: شنبه ۴ شهریور ۱۳۹۶
درنگي در نهج‌البلاغه |سيدمحسن سيدين
«مفاهيم موضوعي نهج‌البلاغه» تلاشي است در جهت عرضه آنچه از خطبه‌ها و نامه‌ها و حكمات اميرالمؤمنين علي(ع) درک و استنباط شده است آنچه در اين مطلب مي‌آيد، بخشهايي از خطبه هشتاد و دوم آن كتاب شريف است

اشاره: «مفاهيم موضوعي نهج‌البلاغه» (چاپ انتشارات اطلاعات) تلاشي است در جهت عرضه آنچه از خطبه‌ها و نامه‌ها و حكمات اميرالمؤمنين علي(ع) درک و استنباط شده است؛ به اين صورت كه مؤلف نخست به بررسي لغات پرداخته و سپس ترجمه‌اي روان از عبارات مبادرت آورده و تحت عنوان قاموس نهج‌البلاغه تدوينش كرده و آنگاه كوشيده است تا بر اساس مسائل زمان و نيازهاي سياسي و اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي موجود و درک شرايطي كه حضرت مولا(ع) به ايراد سخن پرداخته‌اند، شرحي از هر مطلب در اختيار خواننده بگذارد. آنچه در اين شماره مي‌آيد، بخشهايي از خطبه هشتاد و دوم آن كتاب شريف است.
اساس علتها
آنها كه در زندگي نسبت به مشكلات زمان و موانع رشد بشر به آگاهي رسيده‌اند و مي‌خواهند به درك علل و عوامل برسند و آنها كه بخواهند خود و جامعه‌شان را در مسير كمال به عنوان لازمه رهايي از عذاب و درك رحمت دو دنيا قرار دهند، بايد بدانند كه نبايد در علل و عوامل جزئي متوقف شوند و بدانند كه علتها به علت‌العللي خدا نام منتهي مي‌شود، و امير مؤمنان امام علي(ع) در خطبه 82 نهج‌البلاغه معروف به «خطبه غرّاء» قبل از آنكه به مسائل مربوط به سرنوشت بشر بپردازد، به خداوند به عنوان اساس علتها پرداخته است و خدا را كه به دليل قدرتش رفيع است و به واسطه احسانس بر بندگان به آنها نزديك است، سپاس مي‌گويد و مي‌فرمايد:
«الحمدلله الذي علا بحوله و دنا بطوله» خدايي كه هر خير و احساني به او بازمي‌گردد و هر مشكلي به دست او گشوده مي‌شود: «مانح كُلّ غنيمه و فضل و كاشف كُلّ عظيمه و أزل» و به واسطه الطاف بيكران و رحمت بي‌حسابش سزاوار ستايش است: «أحمدُهُ علي عواطف كرمه و سوابغ نعمه» خدايي كه آفرينش را او بنا نهاده و حق‌طلبان را او هدايت كرده و از قدرت او طلب ياري بايد كرد و در هر كاري به او بايد تكيه نمود كه كافي خواهد بود: «و أوُمنُ به اولا باديا و استهديه قريبا هاديا و استعينُهُ قاهرا قادرا و أتوكّلُ عليه كافيا ناصرا».
اُسوه كامل
بهترين نمونه و اسوه در خداجويي و حق‌طلبي، پيامبر خاتم(ص) است كه هر كس طالب اصلاح و كمال است، بايد به او اقتدا كند و در انديشه و عمل تابع سنت او شود؛ پيامبري كه بنده و مطيع خدا بود «و أشهدُ أنّ مُحمدا عبدُه» و با به ‌دوش گرفتن بار سنگين رسالت هدايت بشر، عنوان رسول خدا را شايسته خويشتن نمود «و رسولُه» و خدا او را از ميان تمام انسان‌هاي عصر خويش به عنوان امين وحي برگزيد تا با فهم آن و درك چگونگي به عمل درآوردن دين خدا در روابط زندگي فرمان خدا را در زمين به اجرا درآورد «أرسلهُ لأنفاذ أمره».
كسي كه در آگاه كردن مردم نسبت به آنچه ايشان را به خير و رحمت حق نزديك مي‌كند و همچنين آنچه بشر را به انواع گرفتاري‌ها در دنيا و آخرت مبتلا كرده و او را از رسيدن به مقصد آفرينش خويش بازمي‌دارد، موفق بود و از عهده چنين امر خطيري در طول پر از رنج رسالتش به‌خوبي برآمد: «و إنهاء عُذره و تقديم نُذُره».
فهم تقوا
آنها كه بخواهند تابع دين و شريعت پيامبر خاتم(ص) باشند و به اين وسيله از مشكلات رهيده، به خير و رحمت دو جهان برسند، بايد به فضيلت‌ها مجهز شوند و تقوا بالاترين فضيلتي است كه انسان‌ها و جوامع انساني بايد به‌درستي آن را بفهمند و به عمل درآورند، و فهم تقوا به آن است كه: اولا، با گناهان آشنا شوند و موانع راه كمال را در كليّت و مراتب آن بشناسند؛ ثانيا، بدانند كه در صورت عصيان و ارتكاب گناه با چه قدرتي طرفند، خدايي كه براي فهماندن دين خود به بشر به وسيله رسولان و كتابهاي آسماني مثلها زده است: «أوصيكُم عبادالله بتقوي الله الذي ضرب لكُمُ الأمثال»؛
و براي رسيدن به هر نتيجه و مقصدي از هنگام شروع عمل مهلت و سررسيدي قرار داده است: «و وقّت لكُمُ الآجال» و براي بشر در طبيعت پوشش‌ها قرار داده است: «و ألبسكُم الرياش» و انسان‌ها را به وسيله درك بهترين شيوه زندگي و معاش در جايگاهي رفيع خواسته: «و أرفع المعاش» و بر عملكرد انسان‌ها و رساندن آنها را به نتايجي متناسب با عمل آنها تسلّط دارد: «و أحاط بكُمُ الأحصاء و أرصد لكُمُ الجزاء» و در مورد بشر از جهت رفاه زندگي و هدايت او براي رسيدن به زندگي نيكو در دنيا و آخرت هيچ فروگذار نكرده است: «وآثركُم بالنعم السّوابغ... و أنذركُم بالحُجج البوالغ...» و حساب انسان‌ها را به‌درستي داشته و در نظام زندگي براي او وظايفي را تعيين نموده است «فأحصاكُم عددا و وظّف لكُم مُددا...» و منظورش از تمامي اينها، آزمايش بشر بوده است تا بعد از پايان عمر و محاسبه دقيق از كارهاي او معلوم شود چه كساني لايق رحمت جاويد بهشت هستند و چه كساني بايد از سلك بشريت خارج و حذف و سوخته شوند: «انتُم مختبرون فيها و مُحاسبون عليها».
فهم دنيا
براي آنكه بشر بتواند از راه تقوا براساس سنّت رسول(ص) به درجه بندگي خدا و به مقصد برسد، لازم است دنيا را به‌درستي بشناسد تا به دام ظواهرش نيفتد و بتواند در آن با اتخاذ انديشه و ايماني درست و منطبق بر حق و واقع و عملي برخاسته از چنين انديشه و ايمان از صراط هدايت منحرف نشود. امام علي(ع) در اين خطبه بعد از حمد خداوند و گواهي به رسالت رسول خاتم(ص) و توصيه به تقوا، از دنياطلبي به عنوان آفت تقوا سخن به ميان مي‌آورد و مي‌فرمايد: بدانيد دنيا آبشخوري آلوده است كه هر كس بر آن وارد شود، جاي پايش نيز لغزنده خواهد بود: «فأنّ الدُنيا رنق مشربُها ردغ مشرعُها»، با ظاهري زيبا و باطني مُهلك و فريبي رنگارنگ و جلائي ناپايدار و سايه‌اي موقت و تكيه‌گاهي نامطمئن كه اگر كسي با آن انس بگيرد و بدان اعتماد كند، ناسازگاري آغاز كرده و همچون اسبي چموش دستها بر هوا بلند نمايد: «يونقُ منظرُها و يوبقُ مخبرُها غُرور حائل و ضوء آفل...». دنيا علاقه‌مند خود را به تير بلا مي‌زند و برايش دامها مي‌گسترد و او را به طناب تقدير مي‌بندد و نهايتا نيز او را در مكاني بس محدود و تنگ زنداني خواهد نمود: «قمصت بأرجُلها و قنصت بأحبُلها و أقصدت بأسهُمها...».
فهم تاريخ
براي قدم نهادن در مسير تقوا و درك دنيا به عنوان مانع رسيدن به تقوا، بايد تاريخ را به‌درستي درك نمود، و تاريخ در ديد و نظر اميرالمؤمنين علي(ع) آن فتوحات و لشكركشي و كشورگشايي‌ها و آمد و شد قدرتمندان و قهرمانان نيست، بلكه واقعيت تاريخ رنجها و ناملايماتي است كه از ناحيه نزاع دنياطلبان براي دستيابي به دنيا بر انسان‌ها و مردم ضعيف رفته است. حقيقت تاريخ، رسيدن انسان به سرمنزل ترك دنيا و وداع گفتن با تمامي رخدادهاي زندگي و قدم نهادن به گور سرنوشت و آماده شدنش براي حساب قيامت و سپس پا نهادن در عذاب يا رحمت جاويد است.
امام(ع) در اين خطبه مي‌‌فرمايد هر كس كه در آينده مي‌آيد، بايد از گذشته‌ها عبرت بگيرد و ببيند كه مرگ در گذشته لحظه‌اي از كار نابودي انسان‌ها باز نايستاده و همواره در گذشته بشر از تاريخ درس عبرت نگرفته و در گناه وارد شده و تا لحظه مرگ به خود نيامده است «و كذلك الخلفُ يعقبُ السّلف...» تا آنگاه كه انسان‌ها از گور خويش همچون پرندگان پريده از لانه‌ها و درندگان رميده از آشيانه‌ها خارج مي‌شود و همانند گله اسبان خاموش و صف اندر صف به طرف بازداشتگاه تقدير خويش روانه مي‌شوند: «أخرجهُم من ضرائح القُبور و أوكار الطّيور...»
جايي كه در آن چشمها بينا و گوشها براي شنيدن تيز خواهد شد و انسان‌ها در حالتي كه لباس ضعف و زبوني به تن كرده‌اند، با چاره‌اي ناچار و آرزوهايي بر باد رفته و عقلهايي حيران و صداهايي خفه شده در گلو و پاهايي بازمانده از رفتن و هراسي مستولي بر تمامي وجود و گوشهايي لرزان از طنين صدا دعوت‌كنندگان به جانب سرنوشت روان مي‌شوند: «ينفُذُهُمُ البصرُ و يُسمعُهُم الدّاعي عليهم لبوسُ الأستكانه و ضرعُ الأستسلام و الذلّـه...»
آنها بندگاني هستند كه در كمال اقتدار آفريده شده و در ناز و نعمت بودند كه با محاسبه‌اي دقيق از هم جدا مي‌شوند و تنها برانگيخته مي‌شوند و تنها جزا داده خواهند شد، و حال آنكه در گذشته فرصت كافي داشتند تا راه نجات و هدايت را پيدا نمايند و عمري را در اختيار داشتند تا از تاريكي شبهه‌ها به در آيند و خويشتن را براي مسابقه‌اي نيكو و پيمودن راهي درست و تلاشي در يك عرصه وسيع آماده كنند: «عباد مخلوقون اقتدارا و مربوبون اقتسارا و مقبوضون احتضارا...».

اطلاعات


ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
علامه سید ناصر حسین هندی
گزیدۀ مهمترین مقالات دربارۀ شیخ بهایی
کتابخانه آیه الله چهارسوقی
گزارشی از کتاب گزیده دانشوران و رجال اصفهان
میرزا صادق مجتهد تبریزی از منظر تراجم نگاران
اعمال خالده و خدمات اجتماعى حضرت آیت الله چهارسوقی
ولايت فقهاى جامع الشرايط
مقدمۀ اصول دین
گزارش انتقادی از منابع شرح‌ حال شیخ بهایی
مجموعۀ جباعی
فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری
شرح حال آیةاللـه آقاى حاج شيخ آقا بزرگ طهرانى| علامه روضاتی
روضاتی نامه| محمد حسین تسبیحی (رها)
مقدمه بحر المعارف
اتقان و پختگى در نگارش
اساسنامه موسسه کتابشناسی شیعه
کتابیات 1 | محسن صادقی
حدیث نصر
درنگی برکرامتی از « میرزاطاهرتنکابنی» | علی حسن بگی
معرفی کتاب :زندگانی آیة الله چهارسوقی
شناخت نامه آیت الله حاج شیخ محمد حسین احمدی گلپایگانی|علی حسن بگی
معرفی "احوال و آثار بهاء الدین عاملی معروف به شیخ بهایی"
مروری اجمالی بر تطور فقه فتوایی
سیّد جعفر کشفی دارابی بروجردی (1189-1267ق) : سید حجّت کشفی
اشتباه تنقيح المقال درباره مدفن فخرالمحققين
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top