کد مطلب: 4835
تاریخ درج مطلب: شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵
التراث العربي المخطوط، فهرستی برای همیشه| علی اکبر صفری
التراث العربي المخطوط

 

 

علامه محقق سیدنا الاستاد حسینی اشکوری ـدامت توفیقاته ـ بیش از نیم قرن در بلندای پژوهش، فروغ گسترانیده و گستره دانش را روشنی بخشیده است. آخرین یادگار علمای حوزه نجف است که و شاگرد علامه شیخ آقابزرگ تهرانی، پیری که جان را به پای نگارش­های شیعی گذاشته و تاریخ علم شیعه را به نگارش درآورده است. اکنون این سید بزرگ، سلسله جنبان همت و تلاش آن بزرگواران است و به حق شناسی، حق بزرگی بر پژوهشگران نسخه شناسی و کتاب پژوهی دارد.

این عزیز ارجمند عمری در شیفتگی کتاب سراز پا نشناخته و اوقات خوش را با آن بسر برده و می توان گفت هرگز بی دوست نمانده است. استاد بزرگوار ما؛ خود کتاب زندگی و فروغ فرزانگی است. هماره کامیابِ کار است و سعادتمند سعی. راز موفقیت او سه چیز بوده است اول تلاش دوم تلاش و سوم نیز تلاش.

کتاب ارزشمند و ستودنی «التراث العربی المخطوط» آخرین کار سترگ و پژوهش بزرگ او به شمار می آید.

از این رو که «التراث العربی المخطوط» از کارهای همیشگی نویسنده بوده و به طور روزانه به تکمیل و افزودن مدخل های آن پرداخته اند مهم ترین و کامل ترین مجموعه برای شناخت نسخه های عربی در کتابخانه های ایران است.

حضرت استاد در این پژوهه؛ تمام دستنوشته­ های عربی کتابخانه ­ها را سامان داده و این اثر برپایه عنوان کتاب به ترتیب الفبا بدینسان فراهم آمده است.

الف) عنوان؛ در این ناحیه، اسم مشهور هر کتاب گزینش شده و دیگر نام­ها به آن ارجاع داده شده است. گاهی موضوع هر کتاب مانند کتاب الارث، گاه ساختار ارجوزه ها و حاشیه ها و تقریرات و ... سرشناسه انتخاب شده و نام های ارجاعی نیز در ذیل آن آمده است.

ب. سرشناسه مؤلف. که در آن نام و شهرت مؤلف و گاهی نام پدر و نیای او و نسب شهری، قبیله­ ای، ... همراه با تاریخ وفات ثبت شده است.

ج. محتوا. در این قسمت که مهمترین بخش به شمار می آید مؤلف محترم به انگیزه تألیف، اجزاء، تاریخ نگارش، فصل ها و اجزاء کتاب اشاره شده است.

د. اطلاعات نسخه­شناسی در این باره آغاز و انجام کتاب برپایه نسخه کامل از اثر درج شده و نام کتابخانه، شماره نسخه، تاریخ کتابت، چگونگی نسخه و نام کاتب، نشانی گزارش نسخه در فهرست کتابخانه آمده است.

در بخش نسخه شناسی بهترین و ارزشمندترین نسخه ها معرفی گردیده است. چیدمان نسخه های پرشمار برپایه قدیمی ترین نسخه ها صورت گرفته و اینکه هر یک از نسخه ها دارای تصحیح، نشان بلاغ، سماع، انهاء، اجازه و یا فهرست و جدول و اینکه نسخه اصل بوده و یا از روی نسخه اصل کتابت شده و معرفی گردیده است. و گاه نقش و علائم هنری و تذهیب شناسایی شده است.

ﻫ. موضوع: این فهرست که ویژه نسخه های دستنویس عربی است و برابر هر کتاب موضوع آن نیز نوشته شده است.

در کتاب التراث العربی المخطوط نسخه های خطی عربی پانزده کتابخانه مانند کتابخانه های آیت الله العظمی مرعشی نجفی (قم)، مدرسه مروی (تهران) آستانه حضرت عبدالعظیم (تهران، مرکز احیاء التراث مرکز احیاء میراث اسلامی) (قم)... شناسانده شده است. هسته اولیه این اثر، فهارس کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی و مرکز احیاء میراث اسلامی است که پیشتر به قلم نویسنده با نام های «التراث العربی فی خزانة مخطوطات آیة الله العظمی المرعشی النجفی» و «المخطوطات العربیة فی مرکز احیاء التراث الاسلامی» به طبع رسیده است.

نیازی به گفتن نیست که معرفی نسخه ­های کتابخانه­ های مانند آستان قدس رضوی، مجلس شوراس اسلامی، وزیری یزد، و در این اثر نیامده است امید است در چاپ های بعدی افزوده شود.

در این باره، دو نکته درخور توجه است:

  1. چنانکه نویسنده در مقدمه آورده «... تألیف هذه الموسوعة وتنظیمها عمل فردی لم استعن فیه بأحد ولم استفد بالاجهزة الحدیثه، کله مسجل بخطی فی بطاقات بلغت اثنان وثلاثون الف بطاقة موجودة فی مکتبتی...» نویسنده پس از شش سال تلاش فردی و بی آنکه از شخص دیگری در تألیف یاری جوید این اثر را فراهم آورده است و خود، کتاب را نوشته است و صدها هزار فیش تحقیقی و سی و سه هزار پرونده علمی برای کتابها، دستاورد این تلاش شخصی است. با این نگرش، تألیف این فرهنگ کاری سترگ به شمار می آید که افزون بر دقت و نظم، و دانش کتابشناسی، ارادۀ بزرگ و همتی بلند و تلاشی خستگی ناپذیر نیز در آن سهم داشته است.
  2. آیا می بایست در این دانشنامه تمام نسخه های کتابخانه ها ، جامع و بی کم و کاست، درج می شد؟ یا پس از سالها انتظار برای فهرست نگاری تمام کتابخانه ها و به تدوین این اثر پرداخته می شد؟ برای پاسخ جمله هایی از نویسنده مکارم الآثار را درباره کتاب الاصفهان می خوانیم:

... ]زندگی سید علی جناب اصفهانی[ در سنۀ 1343 شروع به تألیف تاریخی برای «الاصفهان» کرد و چند سال در آن نهایت جد و جهد را بعمل آورد و از غایت بسیط و تفصیلی که می خواست در آن بدهد و همه چیز اصفهان را در آن بیاورد و هر روز اطلاعی تازه و چیزی نو غیر از روز پیش بدست می آورد ... انجام آن بتاخیر می افتاد.» این قضیه پس از زیاده بر سی سال در کار تألیف بودن به تجربه و امتحان و سیر در احوال رجال و غور در کیفیت تألیف آنان بر ما مسلم و محقق شد که هر تألیفی را خواستند به منتهای تتبع و اطلاع برسانند ناتمام می ماند و بهتر در هر تألیفی آن که، آن چه برای هرکس آماده شد نوشته و مرتب کند و معطل این نشود که اطلاعی بیشتر بدست بیاورد؛ زیرا بدین انتظار آن ها هم که دارد از میان می رود. همین تألیفاتی را که ما از برخی می بینیم و بر آن ها عیب می گیریم که چرا فلان و فلان را نیاوردند؟ آنها هم می دانستند اگر معطل آن بشوند چیزهایی بدست می آوردند. لکن آن تمام نخواهد شد و بهتر همان بود که آنها کرده اند و آنچه برای ایشان فراهم بوده ترتیب داده و منتشر نموده اند و پس از آن دیگران هرچه یافتند بعنوان تکمله و تتمیم بر آن بنویسند.[i]

با سابقه ای که در آثار استاد اشکوری دیده می شود راه این اثر نیز مانند «تراجم الرجال» بسوی پژوهش فراگیر خواهد برد. و در آینده ای نزدیک، به شمار عناوین کتابها افزوده خواهد شد.

 



[i]. مکارم الآثار، میرزا محمدعلی معلم حبیب آبادی، تصحیح، تحقیق، تکمیل سیدمحمدعلی روضاتی، جلد هشتم (اصفهان، نقش مانا، 1381)، ص 2843ـ2844.

 


یاسمنگولا
2/25/2017 10:31:44 PM
پاسخ
این همه غلو در باره مولف و کتاب برای چیست؟
نام
ایمیل
متن
ارسال
ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
تطورّات مرجعیت در سده اخیر
دربارۀ کتاب «شرح الرسالة» از سید مرتضی| رضا مختاری
تکملۀ مأخذشناسى آيت الله‏ ميرزا جواد آقا تهرانى | هادی ربانی
آيت الله روحاني، نياز امروز و فرداي حوزه هـا | رضا مختاري
پژوهش های در دست انجام
نابغه ای در علوم عقلیه و نقلیه
گُلِ بى خار
علامه سید ناصر حسین هندی
گزیدۀ مهمترین مقالات دربارۀ شیخ بهایی
کتابخانه آیه الله چهارسوقی
گزارشی از کتاب گزیده دانشوران و رجال اصفهان
میرزا صادق مجتهد تبریزی از منظر تراجم نگاران
اعمال خالده و خدمات اجتماعى حضرت آیت الله چهارسوقی
ولايت فقهاى جامع الشرايط
مقدمۀ اصول دین
گزارش انتقادی از منابع شرح‌ حال شیخ بهایی
مجموعۀ جباعی
فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری
شرح حال آیةاللـه آقاى حاج شيخ آقا بزرگ طهرانى| علامه روضاتی
روضاتی نامه| محمد حسین تسبیحی (رها)
مقدمه بحر المعارف
اتقان و پختگى در نگارش
اساسنامه موسسه کتابشناسی شیعه
کتابیات 1 | محسن صادقی
حدیث نصر
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top