کد مطلب: 4522
تاریخ درج مطلب: سه شنبه ۱۵ دی ۱۳۹۴
کتابشناسی فهارس نسخ خطی ترکيه | حسين متقي
کشور اسلامي ترکيه، بزرگترين ميراثدار فرهنگِ سه تمدن غني اسلامي ـ ترکي ـ رومي و نيز دو امپراتوري عثماني و رومي است

شهر استانبول، به جهت موقعيت جغرافيايي حساس در منطقه (تلاقي دو قاره آسيا و اروپا)، همواره مورد توجه مسلمانان و اروپائيان بوده است. قسطنطنيه، مرکز امپراتوري رومي ـ عثماني، به جهت محوريت حاکميتِ ممالک محروسه عثماني بسيار وسيع در دوره عثماني، از ترکيه تا بوسني (در اروپا)، از سوريه تا حجاز (در آسيا) و از مصر تا تونس (درافريقا)، صرف نظر از مواريث فرهنگي و تمدني رومي ـ اسلامي، بدون وقفه آوردگاه انديشه عالمان دين بوده و آثار علمي متعددي در اين نقطه جغرافيايي توليد گرديده يا در قالب شرح، تعليقه و ترجمه بسط گرديده است. همچنين در اثر حملات عثمانيان به ممالک ديگر (از جمله ايران و مصر و ...) تراثيات عظيمي در قالب غنائم جنگي يا اشکال ديگر (مانند هداياي دولتها)، آثار بسيار گرانبهايي، از نقاط مختلف به اين کشور آورده شده است و وجود صدها هزار نسخه خطي نفيس در گنجينه هاي تراثي اين کشور، شواهدي زنده از اين نهضت و شکوفايي علمي، به شمار ميرود؛ تجمّع بي نظير اين مواد پژوهشي و مطالعاتي، در جاي جاي اين کشور غني، به گونه اي است که اکنون جمهوري ترکيه، شهر استانبول و کتابخانه سليمانيه، به ترتيب افتخار غني ترين کشور، بزرگترين شهر و جامع ترين کتابخانه دارنده ذخائر تراثي (نسخ خطي) کره خاکي را بر پيشاني و تارکِ خويش دارد.
بر پايه آمارهاي رسمي ارائه شده در سال 1992م (24 سال پيش) ضمن مقاله <او. بيلگين> [1]، در کتابخانه هاي کشور ترکيه، در مجموع حدود 232659 دستنويس اسلامي نگهداري ميگردد. حدود 190815 نسخه خطي عربي، 61608 نسخه خطي ترکي (بيشتر با لهجه عثماني) و 14755 نسخه خطي فارسي و باقي نيز به زبانهاي ديگر است. بيشترين تمرکز نسخ خطي در ترکيه، در شهر استانبول قرار دارد با آمار رسمي 105166 نسخه و غني ترين مجموعه نيز در اين شهر، کتابخانه سليمانيه ميباشد که حدود 67571 دستنويس دارد که 50006 نسخه آن عربي، 11978 نسخه آن ترکي و3544 نسخه آن نيز به فارسي است.
براي آشنايي پژوهشگران متون کهن نسبت به پراکندگي نسخ خطي در شهرهاي ترکيه، به ترتيب الفبا، چنين است (بر پايه آمارهاي رسمي و امّا آمارهاي غير رسمي سه برابر موارد ذيل را نشان ميدهد):
آدي يامان: (132 نسخه)؛ آفيون: (1452 نسخه؛ آق حصار: (1508 نسخه)؛ آق سکي: (493 نسخه)؛ اردنه: (3309 نسخه)؛ ادرميت: (53 نسخه)؛ آدنا: (2592 نسخه)؛ ارضرورم: (2300 نسخه)؛ ازمير: (3052 نسخه)؛ اسپارته: (856 نسخه)؛ استانبول: (106166 نسخه)؛ اسکيپ: (626 نسخه)؛ اسکي شهير: (1111 نسخه)؛ آلازيغ: (101 نسخه)؛ المالي: (697 نسخه)؛ آماسيه: (2065 نسخه)؛ آنتاليا: (697 نسخه)؛ آنکارا: (37517 نسخه)؛ اردو: (68 نسخه)؛ اورگوپ: (473 نسخه)؛ باليکسير: (1537 نسخه)؛ بور: (502 نسخه)؛ بوردور: (2312 نسخه)؛ بورسا: (13875 نسخه)؛ بولو: (211 نسخه)؛ تيره: (1147 نسخه)؛ چانگري: (1128 نسخه)؛ چوروم: (3494 نسخه)؛ دارنده: (673 نسخه)؛ دياربکر:(3001 نسخه)؛ زيله: (534 نسخه)؛ سينوپ (85 نسخه)؛ سيواس: (885 نسخه)؛ شرقي قره آقاج: (104 نسخه)؛ صامسون: (1220 نسخه)؛ طاوشانلي: (1265 نسخه)؛ طرابزون: (474 نسخه)؛ توقات: (346 نسخه)؛ غازي عينتاب: (365 نسخه)؛ وان: (93 نسخه)؛ قسطموني: (4256 نسخه)؛ قونيه: (15000 نسخه)؛ قيصري: (1965 نسخه)؛ کوتاهيه: (3086 نسخه)؛ گلشهير: (334 نسخه)؛ گؤرن: (77 نسخه)؛ ملاطيه: (41 نسخه)؛ مانيسا: (5144 نسخه)؛ نوشهير: (562 نسخه)؛ نيگده: (595 نسخه)؛ وزير کوپري: (371 نسخه)؛ يالواچ: (247 نسخه) و يوزگات: (767 نسخه).
در کنار آمارهاي رسمي، بر پايه مطالعات ميداني نسبتاً گسترده راقم، طيّ هشت سفر طولاني مدّت به ترکيه، دست کم در ترکيه، بين يک تا يک و نيم ميليون عنوان نسخه خطي اسلامي موجود است که به جرأت ميتوان گفت تاکنون يک سوم نسخ خطي نيز معرفي نگرديده است؛ براي نمونه تنها در کتابخانه سليمانيه بيش از دويست هزار عنوان نسخه خطي نگهداري ميگردد و تاکنون دست کم نيم بيشترِ آنها معرفي نشده اند.
بيشترين اين آثار کهن، به فرهنگ اسلامي تعلق دارد و بخش قابل توجهي نيز به ميراث مشترک ايران و عثماني (همچون شروح و تعليقه و ترجمه هاي تراثيات علمي يکديگر)، مربوط است. حال با توجه به آمار فوق (1992ميلادي)، ضروري مينمايد که از سوي محققان، آمارها و اطلاعات جديدتري نسبت به تراثيات ترکيه ارائه گردد.
گفتني است مجموعه فهرستهاي ارائه شده در پي دي اف ذيل [2]، مجموعه فهارسي هستند که در کتابخانه آيت الله العظمي مرعشي نجفي (ره) در قم نگهداري ميگردند و آمارها و اطلاعات و آثار معرفي شده، تنها شامل آثار منتشر شده تا دو سال پيش (1392ش/2012م) ميباشد.

کتابشناسی فهارس نسخ خطی ترکيه | حسين متقي
________________________________
[1] . راپر، جيوفري، المخطوطات الإسلامية في العالم (لندن، مؤسسة الفرقان، 2000)، ج2، صص183-370.
[2]. اين نوشتار پيشتر در کتابشناسي فهارس دستنويسهاي اسلامي کتابخانه هاي جهان (قم، مرعشي، 1393ش)، ج2، صص229-525 منتشر شده است.

 

بساتین


ارسال نظر
نام
ایمیل
متن
ارسال
تازه ها
پربازدید
مقالات مربرط
تطورّات مرجعیت در سده اخیر
دربارۀ کتاب «شرح الرسالة» از سید مرتضی| رضا مختاری
تکملۀ مأخذشناسى آيت الله‏ ميرزا جواد آقا تهرانى | هادی ربانی
آيت الله روحاني، نياز امروز و فرداي حوزه هـا | رضا مختاري
پژوهش های در دست انجام
نابغه ای در علوم عقلیه و نقلیه
گُلِ بى خار
علامه سید ناصر حسین هندی
گزیدۀ مهمترین مقالات دربارۀ شیخ بهایی
کتابخانه آیه الله چهارسوقی
گزارشی از کتاب گزیده دانشوران و رجال اصفهان
میرزا صادق مجتهد تبریزی از منظر تراجم نگاران
اعمال خالده و خدمات اجتماعى حضرت آیت الله چهارسوقی
ولايت فقهاى جامع الشرايط
مقدمۀ اصول دین
گزارش انتقادی از منابع شرح‌ حال شیخ بهایی
مجموعۀ جباعی
فوائدی پراکنده از شیخ بهایی در آثار سیدنعمةاللـه جزائری
شرح حال آیةاللـه آقاى حاج شيخ آقا بزرگ طهرانى| علامه روضاتی
روضاتی نامه| محمد حسین تسبیحی (رها)
مقدمه بحر المعارف
اتقان و پختگى در نگارش
اساسنامه موسسه کتابشناسی شیعه
کتابیات 1 | محسن صادقی
حدیث نصر
رضا مختاری
دسترسی به متن کتابهای نرم افزار مکتبه اهل بیت علیهم السلام
عبد الحسین طالعی
جرعه ای از دریا جلد اول| مقالات آیت الله شبیری زنجانی
قربان مخدومی
ترجمه های صحیفۀ سجادیه به زبانهای غیر فارسی / سید امیر حسین اصغری
اجازه سید حسین موسوی خوانساری به میرزای قمی و تذکر یک اشتباه | محسن صادقی
همایش بزرگداشت علامه سید هبة الدین شهرستانی در دانشگاه کوفه + تکمیلی
علی اکبر زمانی نژاد
نامۀ آية‏اللّه‏ العظمى مرعشى نجفى به استاد سعيد نفيسى / عبد الحسین طالعی
یادداشتی به قلم آیت الله خویی درباره تشرف شیخ محمد شوشتری کوفی
آیت الله سید محمد نبوی عالم سرشناس دزفول دعوت حق را لبیک گفت
اسرار الصلاة شهيد ثانى رحمه‏الله | علی اکبر زمانی نژاد
فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی 31 / از ابوالفضل حافظیان بابلی
احسان الله شكراللهی طالقانی
ابوالفضل حافظیان
بازدید مقام معظم رهبری از غرفه موسسه کتاب شناسی شیعه در نمایشگاه مشکات
مشروع ‏الموسوعة الكبيرة حول‏ التراث المكتوب للشيعة أوالوسيلة إلى تصانيف الشيعة
نامه هایی از و به مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی / به مناسب سالروز درگذشت دکتر شهیدی
سندی منتشر نشده از آیت الله خویی در دفاع ازانقلاب اسلامی مربوط به 48 سال پیش
گزارشی از عملکرد 6 ماهه موسسه کتاب شناسی شیعه
تحقیق و انتشار نهج‌البلاغه از روی کُهَن‌ترین نسخه‌های موجود
به مناسبت در گذشت دکتر محمود فاضل
سندی نو یافته به خط مبارک شهید ثانی (ره) درباره خاندان شهید اول و علمای جبل عامل
بزرگترین کتاب‌شناس قرن اخیر +تصاویر
نمایش فایل های ویدئویی
ابتدای سایت | Back to top